Ptolemy: Quadripartitum (Versio Gogava)

⟨I.1⟩

Duo sunt, Syre, quibus peruenitur ad astronomicas praedictiones praecipua quidem et maxima: unum quod primum et loco est et potestate, quo Solis et Lunae et stellarum motuum configurationes cum erga se tum terram deprehendimus, alterum, quo de illarum configurationum naturali proprietate consideramus subiectarum rerum mutationes. Atque horum prius et suum habet et per se dignum tractatu studium, etiam si adiunctione alterius ad finem praedictionum non perueniatur, deque illo peculiariter et quam potuimus certis argumentis rationem uestigatam alio libro explicuimus. De altero autem minusque adeo ex sese perfecto in praesentia uerba facere decreuimus conuenienti quidem philosophiae modo, atque ita ne ab ullo, cui ueritas curae sit harum rerum comparatio fiat cum prima et immutabili certitudine, cum intellexerit materiae et illius habitudinis imbecillitatem et difficultatem coniecturae capiendae, neue quis a contemplatione eorum, quae percipi possint resiliat, cum uideat tam multa in uniuersum plane ab hoc circumfuso caelo affluentes nobis causas declarare. Solet autem fieri, ut quicquid pauci assequi possunt, id in multorum reprehensionem incurrat, harum uero duarum scientiarum quam loco et potestate priorem diximus, si qui calumniari uelint merito coeci prorsus habeantur; sed altera praebet sane non leuem occasionem insectatoribus, nam alii difficultate cognitionis adducti scientiam esse negant, alii quia non facile quae impendere sciantur possint euitari, inutilem etiam finem cognitionis criminantur. Proinde antequam ad explicationem singilatim accedamus placuit exponere rationem utriusque quatenus et possit hoc modo et utile sit praenosci futura, posse autem priore loco disputabimus.

⟨I.2⟩ Astronomicarum praeuisionum scientiam esse et quatenus ea tendat

Principio euidentissimum est et non indiget uerbosa probatione pertransire et diffundi uim quandam ab aetherea et sempiterna natura, in uniuersa terrae circumposita et semper mutationi obnoxia quaeque sub Luna sunt prima elementa; ignis et aeris, quae quidem ipsa includantur et agitentur aethereis motibus, includant autem et coagitent inferiora omnia, terram et aquam et quicquid in illis nascitur animantum aut germinum. Nam et Sol ipse una cum caelo circumdante omnia terrestria perpetuo quasi ordinat, non modo per mutationes statorum in anno temporum quibus animantibus uita, germinibus fructus quibusque suis tribuitur et laticum fluctus et corporum affectiones procurantur, uerum etiam quotidiano circuitu, cum calefaciens et humectans tum arefaciens et refrigerans constanti ordine et modo pro figurationibus conuenientibus ac puncto uerticali nostro. Luna uero, ut proxima terris, manifeste in terrena influit, cum illa enim consentiunt et commutantur pleraque omnia et animata et inanima, ipsi fluuii nunc augescunt nunc decrescunt secundum lunarem splendorem, ipsaque maria impetu diuerso pro eo ac illa oritur aut occidit feruntur, denique germina ac animantes, aut omnino aut aliqua ex parte una, cum Luna incrementa et detrimenta sentiunt. Iam stellarum decursus plurimum significant in aere, uel aestus uel uentorum uel hyemis, quibus conuenienter et terrena afficiuntur. Ipsarum autem inter se configurationes, cunque congressae effectiones suas commiscent, plurimarum et uariarum mutationum causae sunt. Nam quamuis Solis uires in ordine generalis constitutionis antecellant, ipsae tamen in reliquis aut adiiciunt aliquid illi aut demunt, de Luna quidem res est et manifestior et crebrior per interlunia et plenilunia atque item medio tempore, de reliquis autem et incertior et interuallis rarior, ut dum illae apparent aut occuluntur, aut aliqua in declinatione sunt. Quae si quis considerauerit, facile intelliget non modo constitutiones rerum affici ab illarum motibus necesse esse, sed etiam seminum et initia et perfectiones fingi et informari pro habitudine caeli consequens indicabit. Quapropter qui inter agricolas et pastores prae caeteris sunt diligentes de flatibus eorum temporum quo sementem fecerunt aut pecus ad coitum admiscere coniecuturam facere solent de euentu. Et ut breuiter dicam, quicquid in uniuersum accidit; hoc non contemplatione naturae, sed sola obseruatione de euidentibus Solis et Lunae configurationibus et reliquarum stellarum significationibus praeuideri a plerisque cernere est. Atque horum nonnulla excellentiore quadam ui et simpliciore ordine procedentia intelligunt non modo penitus indocti homines, sed et bruta animalia quaedam secuti sunt temporum et flatuum annua discrimina quorum semper est Sol autor. Quae uero maioris negocii sunt, ea tamen non fugiunt quosdam necessitate rerum suarum adactos ad obseruationes, ut nauitae sciunt illi quidem significationes certas hiemis et uentorum quas dant et Lunae et fixarum stellarum cum Sole configurationes. Uerum quia neque tempora neque loca quippe imperiti astronomicae scientiae notata neque cursus stellarum errantium collectos habent, ideo non raro contigit illos errare. Quid autem obstabit quo minus qui exquisiuerit stellarum omnium atque Solis et Lunae motus, ut iam nullum configurationum neque tempus neque locum ignoret, si etiam ordine et consequentia expositionis harum rerum percepto distinctas naturas omnium quae diximus perspexerit, non iam dico, quae in rebus subiectis appareant, sed quarum effectiones potestate constent; ut quod Sol calfaciat, Luna humectet deque reliquis similiter, sique is sit, cui ingenium hac in parte suppetat, quid inquam obstabit quo minus naturaliter et certo ex omni commistione proprietatem habitudinum discernere possit, ita ut de quocunque tempore proposito explicet iuxta rationem eorum quae tunc in coelesti contemplatione obseruauit circumfusi coeli proprium modum et statum, ueluti futurum aut calidiorem aut humidiorem? Similiter ut hominum propriae singulorum constitutionis generalem cognitionem habeat collectam a statu circundantis coeli, ueluti corpus alicuius tale esse, talem autem animum quae etiam consequetur casuum singularium praeuisio, nempe quod talis coeli status, tali constitutioni aptus sit et conducat ad prosperitatem, talis uero contrarius et in aduersa impellat? Haec igitur fieri posse, ut percipiantur ex his atque similibus facile patet. Quod autem non sine causa, quamuis immerito quasi fieri ut percipiantur, nequeat calumniam sustinent, nunc deinceps docere conabimur, primum quidem intelligendum multa errata, eorum qui parum accurate in re magnae et multiplicis considerationis uersentur derogare fidem scientiae et facere ut fortuita uideantur etiam quae ueritatem complectuntur, quod non recte fit. Nam haec imbecillitas non est scientiae, sed professorum. Praeterea bona pars quaestus gratia huius scientiae nomen et dignitatem aliis artibus uaticinatricibus praetexere consueuere, qui cum fidem apud uulgus inuenerint, illis quidem imponunt, cum uideantur praedicere plurima, atque ea quoque quibus praedictis naturalis nulla ratio subsit, uerum qui rerum inquisitioni student ex eo ipso etiam damnant praedictiones naturalibus rationibus munitas. Sed iniuria, nisi et philosophiam e medio tollendam censeamus, ideo quod qui illam professi sint nonnulli improbi repereantur. At est manifestum, multum falli in hac parte etiam diligentissimos et summo studio in mathematis uersatos, non fit hoc propter quicquam eorum quae diximus, sed rei natura et infirmitate profitentium in tanto onere professionis. Nam praeterquam quod materia quo modo sese habeat generaliter consideramus non certitudine aliqua, sed coniectura, praesertim quae ex multis diuersisque rebus concreta sit, hoc quoque accidit ut configurationes quas ueteres tradiderunt et quibus nos iudicia accommodare consueuimus pronuntiantes de iis quas nunc obseruamus, ut illi olim eae igitur configurationes ne semel quidem cum nostris similes et congruentes repertae sint. Nam magis quidem aut minus concordare possunt atque id quidem immensis temporum ambagibus, prorsus autem conuenire nullo modo cum omnium rerum coelestium simul ac terrestrium instauratio, nisi cui lubeat inanitate quadam gloriosa ostentare scientiam et perceptionem earum rerum quarum nulla esse potest, aut non sit prorsus expectanda, aut non intra saltem tempus quod humano intellectu comprehendatur; si quando igitur in praedicendo erratum fuerit commissum ex eo usu uenit quod subiecta exempla dissimilia inter se fuerint. Atque haec una est in aeris exploratione difficultas ad quam nulla accedit causa comperiendorum motuum coelestium. Quod autem ad genethliologica et alia singilatim et peculiariter compositarum rerum iudicia attinet, per multa cernere est quae singulares constitutiones illarum adiuuent et conficiant. Quis enim nescit quantum seminum diuersitas ad proprietatem generis uniuscuiusque momenti habeat, cum et hoc ipsius coeli circumfusi et definiti omnibus terris hemisphaerii ambitus opus sit, ut uires omnibus seminibus instruantur quibus unumquodque in sui generis effictione et informatione excellat, ut hominis, equi, et caeterorum; loci etiam in quibus gignimur ne ipsi quidem mediocres mutationes afferunt constitutionibus. Nam et singulorum generum seminibus propositis, ut exempli gratia humanis et eodem in statu aeris, tamen multum diuersis in locis geniti et corporibus et animis inter se differre comperimus. Et ut haec omnia paria faciamus ipsam tamen educationem et consuetudines, nonnihil ad uitam degendam singilatim conferre constat. Quo circa etsi uis maxima est circunfusi coeli, quod haec omnia quae diximus et ipsum in talem modum adornarit, cum illa contra in hoc nihil contulerint, tamen nisi quis et ipsa coniunxerit cum aereis causis multum turbabuntur qui omnia arbitrati fuerint sese collecturos ex solo supernorum motu, etiam quae ab illis absolute non dependeant. Ex his igitur facile poterit intelligi quam peruerse facturi simus si propter quaedam errata iudiciorum, ipsam totam rationem euertere uelimus neque enim gubernandi artem ideo respuimus quod gubernatores saepe offendant. Ac si non potius ut in tanta et tam diuina professione grato quidem animo contenti fuerimus eo ipso quod supra uires nostras non sit siue tanquam humano quodam more certa omnia ab ipsa postulauerimus, cum magis debeamus nostrum studium ad illam conferre et bonitate quadam animi attribuere etiam aliena. Utque non uertimus medicis uitio cum et de morbo et de aegrotantis natura saepe percontantur, ita etiam hac in professione ut pigeat assumere et genus et regionem et alimoniam atque adeo nonnihil etiam eorum quae iam acciderunt.

⟨I.3⟩ Esse utilem

Quo igitur modo fieri possit ut de astronomia aliquid praenoscamus, et ulterius non tendat haec scientia quam ad aeris accidentia et quibus ex ea caussa homines efficiantur, quae sunt ut opinor, prima compositio uirium et actionum corporis animique, itemque certae affectiones et longaeuitas et breuitas uitae, praeterque etiam illa, si qua sunt cum his principiis proprie et naturaliter copulata, ut cum corpore res familiaris et conuictus animo existimatio et dignitas quo etiam certi casus referendi erunt; haec igitur confido in superioribus esse explanata. Sequitur utilitatis consideratio quam et ipsam paucis absoluemus, sed prius constituendum uidetur, quid utile hac in parte intelligi et ad quem finem referri uelimus. Nam si animi bona spectabimus, quid poterit esse optabilius ad tranquillitatem, gaudium, felicitatem, quam haec de qua loquimur futurorum cognitio, qua et humanorum et diuinorum contemplatores efficimur? Siue corporis magis a nobis respectus habetur nulla est scientia qua intelligi melius possit quid uniuscuiusque constitutioni aptius conducibiliusque sit. Quod si forte non est largitrix opum et gloriae et aliorum huius generis, non feramus moleste cum idem crimen totius philosophiae inueniatur, nihil enim horum ipsa quidem docet acquiri. Sed ut neque hanc ideo damnamus, ita etiam nostram scientiam conseruabimus maiores et potiores utilitates persequentes. Omnino si quis exquirat reperiet a nulla plane re quae alicuius momenti sit, huius scientiae reprehensionem duci, hoc enim tantum dici audimus, superuacaneam esse cognitionem earum rerum futurarum quae ineuitabili modo futurae sint, et dici ne hoc quidem diserte. Neque enim etiam in iis rebus quae necessario accidunt, ignoramus subitis et inopinis aduersitatibus animos magnopere percelli et successibus extolli, sed praeuisio futurorum animum componit et moderatur meditatione absentium tanquam praesentium et praeparat ad excipienda uentura cum tranquillitate et constantia. Non autem existimandum est omnia a supernis causis in res recta humanas deriuari tanquam inuiolabili et diuino quodam edicto proposito singilatim, ut nulla alia uis obsistere quin ita illa grassentur ualeat. Nam ipse quidem coelestium corporum motus sempiternus est et procedit diuino et inuariabili ordine et lege, inferiora autem mutationibus subiiciuntur de superioribus quidem et primis causis, sed accidit hoc illis per consequentiam legis et ordinis naturalis et uariabilis. Praeterea sunt quae hominibus accidunt circunstantia aliqua generali, non autem ex uniuscuiusque naturali et propria constitutione, ut si qua ingenti et ualida aeris conuersione totae gentes intereant sicut fit in ardoribus, pestilentia, diluuionibus, cum semper minor causa maiori succumbat. Alia autem eueniunt singulorum peculiari et naturali constitutione, per exiguas et faciles aeris contrarias affectiones. Quibus hoc modo diserte cognitis perspicuum fit, quod quaecumque a prima causa uel in uniuersum uel singilatim moueantur, haec inuariabili modo procedere cum illa insuperabilis sit et omni contra nitente ui praestantior. Quae autem aliter se habeant, eorum quibus contrariae affectiones contigerint facilem esse conuersionem; quibus uero defuerint illa primas causas sequi, hoc uero fit in scientia hominum non illarum necessitate et potentia. Quod ipsum animaduertere est similiter geri in omnibus, quibus naturalia sunt principia. Nam et saxa et germina et animantes, atque insuper etiam uulnera et morbi et aegritudines, partim necessarias affectiones; partim ex eo, quod contrariam habet effectionem dependent. Atque ita existimari par est naturae studiosos praedicere hac scientia euenturas res hominibus non inanitatem quandam opinionum ingredientes; quae enim habent multas et ingentes effectionum uires, euitari non possunt, cum alia quibus illud non accidit facile conuersiones admittant. Hoc modo et medici, si qui in notandis morbis exercitati sunt, plane praeuident qui letales sint quiue curabiles. De his igitur quae mutationibus obnoxia sunt ita audiemus disserentem genethliacum, ut si uerbi causa, talem orationem habeat quoniam talis est de qua loquor constitutio, fiet si proprietates aeris tali modo conuertantur, magis quidem aut minus ad subiectas congruentias, ut illinc talis quispiam morbus existat. Eodem modo et medici praedicunt de ulceribus, quae uel ut serpant uel ut putrescant, futurum pronunciant; similiter et de metallis exemplum dari possit, ut si quis doceat lapidem magnetem, id est, Herculanum ferrum ad se trahere. Nam quemadmodum horum utrunque per se tendit rectam uiam, in quam a primae illius naturae ui rapitur, si relictum sibi sit ignoratione contrariae effectionis, sed si medicinam contrariam ulceri opposuerimus neque illud iam serpet neque putrescet neque lapis Herculanus illito alii succo iam ferrum attrahet; sicut igitur haec obsistunt et contrarias effectiones inducunt naturaliter et fatali lege. Ita in his quoque rebus fit de quibus loquimur ignorata enim aut praeuisa quidem, sed neglecta tamen ea quae hominibus euenire debeant haud dubie seriem primae illius naturae sequuntur. Praeuisa autem et sortita curam, naturaliter et fatali etiam lege, aut auertuntur penitus aut leuiora efficiuntur. Cum autem, ut semel dicam nihil intersit quod ad hanc uim attinet inter generalia et singularia mirum uideri possit, qua nam de causa in uniuersum quidem persuasum plerisque sit et praeuideri illa posse et praeuisis utilem esse attentionem. Maxima enim pars hominum fatentur se quoque uenturas cognoscere et annuorum temporum mutationes et significationes stellarum inerrantium necnon Lunae configurationes, adque eam cognitionem non mediocrem cautionem adhibent magna cura praeparantes ad aestus gelidifica, ad hiemes calidifica, omninoque dant operam ut rerum cunctarum naturae temperentur; preterea quo rectoria fiant omnia et in temporum conuersionibus et tuto naues in portu soluantur obseruant significationes fixarum stellarum, in coitu autem pecorum et sementibus configurationes Lunae augescente illius lumine, neque quisquam inuentus est qui haec damnaret ut quae aut non obseruari possent aut obseruata nihil afferrent fructus. Cur igitur negant esse singilatim praeuisionem ex proprietatibus reliquarum commistionum, ut aestus hyemesue intentiores aut remissiores futuras deque item uniuscuiusque propria constitutione uel quare inutilem fere in his cautionem esse uolunt? Cum manifestum sit, si ad generales aestus gelidis instructi minus illum sentiant, similem posse efficientiam esse etiam in singularibus rebus quarum constitutio augmenta magni caloris complectatur. Sed enim omnis hic error ex eo nascitur, quod fere propter difficultatem in singularium praeuisionibus parum exercentur, quae res et aliis pene omnibus scientiis fidem detrahere solet, quodque contrariae effectionis uis negligitur et quia non multum inuenire est talem constitutionem et tam perfectam, cui non impedimentum a prima illa natura obiiciatur, ideo opinio extitit incommutabiliter nobis uniuersa et ineuitabili modo penitus immitti. Uerum sicut ipsa praeuisio, et si non nusquam incurrens, tamen quia aliqua sit digna summo, nisi fallor studio uidetur; ita etiam de attentione faciendum iudico, ut quamuis non cuncta sanare possimus, tamen quae possimus seu magna siue parua, in iis libenter et grato animo illam amplectamur et non uulgaris lucri instar ducamus ipsius factam nobis copiam. Quae omnia ita ut exposuimus sese habere cum et Aegyptii intellexissent, a quibus maxime auctam huius artis uim scimus, adiunxere ubique astronomicis praeuisionibus medicinae praecepta. Neque illi constituissent expiationes et auersiones et curas eorum, que ab aere uel inciderent, uel imminerent et in uniuersum et singilatim, si in ea opinione fuissent amoueri illa aut auerti nullo modo posse. Nunc uero quae contrarias effectiones in ordine naturae habeant quasi secundo in loco fati ponentes, coniunxere cum praeuisionis ui ad usum et fructum omnium, uiam praeceptionum quas illi uocant compositiones iatromathematicas, quae uox significat coniunctionem rerum medicarum cum mathematis, qua ratione astronomia quidem declararet subiectarum constitutionum proprietates et quid casuum coelum circundans nos intenderet et suas quorumque causas, nam sine horum cognitione opem certam ferri posse non sunt arbitrati, quippe qui scirent non eandem omnibus corporibus aut morbis conuenire, sed medicinae scientia hoc efficiebat, ut et futuri mali auersio et praesentis curatio quo ad eius rectissime fieri posset de concordibus aut contrariis singulorum effectionibus existeret. Uerum de his ac summatim quidem hactenus. Nunc transeamus ad explicationem harum rerum ordientes ut in praeceptionibus a primis, hoc est quae sit coelestium corporum et propria uniuscuiusque natura et efficacia, ita ut tradidere ueterum naturales obseruationes praeque caeteris de stellarum errantium uiribus, deque Solis et Lunae disseramus.

⟨I.4⟩ De uiribus stellarum errantium

Animaduersum est naturam Solis effectum habere caloris paulatimque siccitatis. Hunc nos etiam sensibus percipimus multo certius quam reliquarum stellarum propter ipsius et magnitudinem et euidentiam mutationum temporalium, quandoquidem quo propius Sol accedit ad uerticalem nostrum locum, eo magis ea quae diximus experimur.

At Luna propterea quod proxime terram fertur unde humidae exhalationes exeunt plurimum madefacit, atque ita prorsus subiecta corpora potissimum et mollia reddit et putrefacit; habet tamen propter illustrationem Solis etiam calefaciendi communicationem.

Saturni stella maxime frigidifica est sed et nonnihil arefacit, quod ut uerisimile est et a Solis calore et terrae humiditate longissime distat. Caeterum et huius stellae et reliquarum uires exquiruntur etiam de obseruatione configurationum ipsarum cum Sole et Luna, nam secundum illas alias aliter pro intensione et remissione circumfusi nobis coeli modum constituere manifestum est.

Stella Iouis temperatae naturae est, media enim fertur inter frigidificam Saturni et aestuosam Martis; calefacit autem et humectat, sed quia calefaciendi uis praecellit, ideo foecundi ab illa uenti excitantur.

Martis stella et arefacit et urit sicut congruit igneo ipsius colori et uicinitati solari, cum subiectus illi sit orbis Solis.

Stella Ueneris eosdem habet effectus quod quidem ad temperationem attinet quos Iupiter, sed ratio est diuersa: nam quod uicina est Soli nonnihil calidifica est, sed multo uehementius humectat quemadmodum et Luna, propterea quod ingenti luce praedita attrahit exhalationem humidam a proximis terrae locis.

Mercurii stella fere quidem non minus aliquando arefacere quam humores absorbere, propterea quod non ualde longe a Sole recedat; aliquando tamen et humectare deprehenditur, cum superposita sit terrae proximo orbi Lunae. Subitarum autem mutationum in utranque partem effectrix est inflata, quasi celeritudine comitatus solaris.

Quae cum ita sese habeant, cumque quatuor sint humores seu primae naturae duae foecundae et uiuificae, nempe calidi et humidi, ex his enim omnia et coalescunt et roborantur; itemque duae exitiales et detrimentosae, aridi et frigidi, unde rursum dissipantur et debilitantur omnia; tradidere similiter ueteres et stellas beneficas esse, Iouem, Uenerem et Lunam eo quod temperatae naturae sint et in qua plurimum insit calidi et humidi. Stellam uero Saturni et Martis maleficas quod contrariae sint naturae et effectus, alteram enim frigidissimam, alteram feruentissimam esse uoluerunt; in medio reliquerunt Solem et stellam Mercurii ut participes utriusque naturae, suosque effectus accomodantes illarum stellarum ad quas accesserint proprietatibus.

⟨I.5⟩ De stellis masculinis et foemininis

Rursus cum primarii sexus duo sint, masculinus et foemininus, conferenda ex supradictis naturis humiditas ad foemininum, quod illa in hoc sexu abundet, reliquae uero ad masculinum apponentur, proinde conuenienter traditur Ueneris stella et Luna foeminini sexus propterea quod in illorum naturis humiditas excellat, Sol uero stellaque Saturni et Iouis et Martis masculini. At Mercurii stella utriusque particeps, cum ex pari siccae et humidae constitutionis effectrix sit. Caeterum ipsae etiam stellae masculas foemininasque uires suscipere dicuntur pro eo atque erga Solem sese habuerint: ac masculescere quidem matutinas et antecedentes, uespertinas et sequentes effoeminari. Similiter pro eo atque habuerint sese erga horizonta, nam ab oriente usque ad medium coeli nec non et ab occasu usque ad imum coeli masculescere tanquam orientales, in reliquis autem duabus portionibus tanquam occidentales effoeminari.

⟨I.6⟩ De diurnis et nocturnis

Praeterea cum euidentia temporum discrimina dies et nox efficiat et diurnum quidem spacium masculum censeatur, propter calorem et rerum gerendarum opportunitatem, nocturnum uero foemininum, propter insitum humorem illi et acquiescendi conuenientiam, stellarum quoque consimili ratione nocturnam esse docuere Ueneris et Lunam, diurnos Solem et stellam Iouis promiscuum Mercurii, sic ut matutina in figura diurnus, in uespertina nocturnus habeatur. Utrique etiam conditioni attribuere maleficarum alteram, secuti non similitudinem, sed diuersitatem naturarum. Nam si stellis bonae constitutionis similia applicata fuerint, augentur uires bonitatis illarum, sed exitialibus admista dissimilia coercent uehementiam maliciae illarum. Qua de re frigidam Saturni stella⟨m a⟩ttribuere calori diurno, ac Martis siccam humidati nocturnae; hoc enim modo utraque ad temperatam conditionem accedet postquam a contraria constitutione correcta moderationemque adepta fuerit.

⟨I.7⟩ Quid ualeant configurationes erga Solem

Neque ignorandum uires cum Lunae tum trium stellarum Saturni, Iouis et Martis intendi aut remitti de figurationibus erga Solem. Luna enim ab oriente usque ad primum incrementum cum quasi dimidiata apparet, efficiens est humiditatis maxime, inde uero usque ad plenilunium caloris, hinc etiam usque iterum ad dimidiationem siccitatis, atque etiam hinc ad interlunium usque frigiditatis. Et stellae, quas diximus, matutinae usque ad primam stationem humoris plurimum habent, a prima uero statione usque dum oriuntur de nocte magis calefaciunt, hinc etiam usque ad secundam stationem magis desiccant, a qua quidem donec occultentur magis frigefaciunt. Atque has singulae uires in uniuersum quidem in circunfuso nobis coelo exercent quibus praeualentibus uarietates tamen constitutionum plurimae existunt, ex commistione diuersarum stellarum, coercente contraria semper natura uniuscuiusque effectuum uehementiam.

⟨I.8⟩ De uiribus stellarum inerrantium

Superest ut stellarum quoque fixarum naturas et proprietates effectuum percurramus, nunc igitur deinceps sicut de errantibus fecimus, percensebimus et in his peculiariter obseruatatas rationes. Ac primum quidem earum quae per signiferum descriptae sunt. In capite Arietis stellae effectus habent commistos ex uiribus Martis et Saturni; quae in ore sunt, idem possunt quod stella Mercurii nonnihilque quod Saturni; quae in posteriore pede, martiae; in cauda, ueneriae sunt.

Ubi Tauri signum quasi amputatum cernitur ibi stellae sunt naturam sapientes Ueneris et Saturni aliquantum; at Uergiliae Lunam Martemque referunt; in capite inter Suculas una luce rutila excellens, quae et Facula dicitur, martia est.

Geminorum signum in pedibus stellas habet quarum natura similis est naturae Mercurii et nonnihil Ueneris, in femoribus lucidae stellae saturniae sunt; in capitibus duae nitent quarum prior mercurialis est, cognomento Apollinis, posterior martia, cognomento Herculis.

In Cancri oculis stellae duae effectum similem habent stellae Mercurii et aliquantulum Martis; in brachiis stellae, Saturni sunt et Mercurii; illae uero in pectore quasi girus nebulosus, Praesepis cognomento, martius et lunaris est; iuxta quem utrinque positi, ut uocantur Asini, Martii sunt et solares.

Duae stellae in Leonis capite idem possunt quod Saturnus et paulatim accedunt ad Martis etiam naturam; in ceruice tres saturniae sunt et aliquantulum mercuriales; at illud in corde lucidum sidus, Regulum uocant, aequale est Marti et Ioui; aliae in ilio et una cauda splendida, saturniae et ueneriae; aliae in femoribus ueneriae et nonnihil mercuriales sunt.

Uirgo habet in capite stellas et unam supra alam australem idem pollentes quod stella Mercurii et referentes nonnihil Martis quoque naturam; reliquae in ala et quae sunt in cingulo mercuriales sunt et aliquantum ueneriae; una in ala septentrionali, Uindemiatoris nomine, Saturni et Mercurii; at illa quae Spica nominatur, ueneria et aliquantum martia est; aliae in extremis pedibus et uestimenti tractu, mercuriales et nonnihil martiae sunt.

In Chelis quae sunt in Iugo siue Chelis Scorpii extremae stellae effectus habent similes stellae Iouis et Mercurii; mediae uero Saturni et aliquantum Martis.

In ipso Scorpio quae in fronte sunt splendidae idem ualent quod Mars paulatimque accedunt ad Saturni quoque naturam; quae in corpore numero tres, quarum media reliquis rutila luce praestat, nomenque habet Graecum quo Marti comparatur, referunt naturam Martis et nonnihil Iouis; quae sunt in nexibus dorsi, saturniae nonnihilque ueneriae; quae uero in ipsa cauda, mercuriales et martiae sunt; at girus ille nebulosus ut dicitur, martius est et lunaris.

Ex stellis quibus Sagittarii signum effingitur sunt in cuspide sagittae martiae et lunares; in arcu et ubi illae manu comprehenditur, iouiales et martiae; ille in ore girus, solaris et martius; aliae in fascia et dorso, iouiales et aliquantum mercuriales; aliae in pedibus iouiales et saturniae sunt; illa caudae quatuor laterum figura, ueneria et aliquantum saturnia est.

Stellae quae sunt in cornibus Capricorni idem efficiunt quod Ueneris stella et ad Martis quoque naturam paulatim accedunt; quae in ore, quod Saturni habentque nonnihil Ueneris uirium; quae in pedibus et aluo Martis naturam et Mercurii; quae in cauda Saturni et Iouis naturam referunt.

In Aquarii humeris itemque ueste et manu sinistra stellae sunt effectus similis stellarum Saturni et Mercurii; in femoribus quae cernuntur, magis Mercurium, minus Saturnum referunt; quae in profuso latice, Saturni et aliqua ex parte Iouis naturam habent.

Stellae in capite Piscis australis Mercurii uires repraesentant habentque Saturni quippiam; in huius corpore stellae, mercuriales et iouiales sunt; quae sunt in cauda et filo australi, cum naturam referant Saturni, accedunt sensim tamen et ad Mercurium; quae sunt in copore et spina Piscis septentrionalis, martiae sunt, ualent tamen et Uenerium quiddam; quae in filo septentrionali, saturniae sunt et iouiales; illa nodo splendida Martis naturam et Mercurii quoque nonnihil habet. Reliquarum effigierum in regione septentrionis sunt stellae in Ursa Minore lucidae natura saturniae, non tamen nihil Uenerem quoque referentes. Stellae uero Ursae Maioris, martiae sunt. Sub huius cauda quasi crines, Lunares sunt et Ueneriae. Draconis splendidae stellae saturniae sunt et martiae, atque etiam iouiales. Stellae Cephei, saturniae sunt et iouiales. Bootae, mercuriales et saturniae. Rutilus ille fulgor qui Arcturus nominatur, martius est et iouialis. Stellae Coronae septentrionalis, ueneriae sunt et mercuriales. Quae in signo quod in genua uidetur procubuisse, mercuriales. In Lyra, ueneriae et mercuriales. Quibus idem ualent alitis quoque stellae Cassiepiae, saturniae sunt et ueneriae. Persei, iouiales et saturniae. Girus ille in capulo ensis, martius et mercurialis. Aurigae stellae splendidae, martiae sunt et mercuriales. Serpentarii, Saturniae quaeque Ueneris aliquid habeant. Ipse quidem Serpens, saturnius et martius est. Sagittae stellae, Martem referunt habent et Ueneris quiddam. Aquila, martia est et iouialis. Delphin, Saturnius et Martius. Stellae lucidae Equi, uires habent Martis et Mercurii. Andromeda, ueneria. Delta, mercuriale est. In regione australi est in rostro Piscis australis stella lucida, potestate ueneria et martia. Caeti stellae, sunt saturniae. Orion in humeris stellas habet Martis et Mercurii naturae. Reliquae splendidae, iouiales sunt et saturniae. Extrema splendida illa fluminis stella Iouem, reliquae Saturnum referunt. Leporis stellae, saturniae et mercuriales sunt. Canis, ueneriae; una in rostro fulgida Iouis et aliquantum Martis naturam habet.

Hydri lucidae, saturniae et ueneriae sunt. Crateris, Ueneris uires, deque Mercurii aliquid habent. Corui, martiae et saturniae sunt. Argo nauis lucidas stellas habet saturnias et iouiales. Centauri humana figura, stellas complectitur uenerias et mercuriales. Equina habet splendidas, uenerias et iouiales. Quae in Fera sunt splendidae, Saturnum referunt et nonnihil Martem. Quae uero in Ara, Uenerem et aliquantulum Saturnum. Corona australis stellas habet splendidas natura saturnias et mercuriales.

⟨I.9⟩ De anni temporibus et quatuor angulorum natura

Atque hae sunt uires singularum stellarum, ut a ueteribus obseruatae fuere. Exquiri autem et anni temporum quatuor natura debet, quae nominamus uer, aestatem, hyemem, autumnum. Ac uer quidem humiditatis plurimum habet cum soluto frigore aura calore diffunditur. At aestas calidior est propterea quod tum Sol proxime uerticalem nobis punctum fertur. Autumni uero propria siccitas est humiditatem tum praeterito aestu reprimente. Hyems autem tota est frigida, quod Sol tum longissime distet a uerticali nobis loco. Sed cum signiferi nullum sit initium ex ipsius quidem ut circuli natura, praetulere tamen aliis principiumque fecerunt Arietis, locum tribuentes ut inanimante primas humido quo uer excellit atque ordine reliqua tempora annumerantes, omnia enim animalia prima in aetate humido abundant et mollia teneraque sunt, sicut illa tempestas sentitur. Proxima uero aetas ut aestas feruet. Tertia tanquam deflorescens et proprior interitui arida est autumnoque assimilis. Ultima, in qua animantis est corruptio, ita ut hyems prorsus est frigida. Ad hoc exemplum quatuor anguli horizontis, ex quibus nascuntur totas illas partes occupantes uenti, etiam distribuuntur. Orientalis enim ariditatis plurmimum habet, quod cum ibi Sol est, tum per noctem excitata humiditas desiccari incipiat; hinc igitur uenti spirant aridi et desiccantes auras, qui fere subsolani uocantur. At plaga meridionalis et calidissima ipsa est, propter flammationes Solis in coeli medio, quod ut nostrarum terrarum situs est ad meridiem maxime declinat; huius uenti nominantur communiter noti, suntque calidi et rarifici. Caeterum locus occiduus, quod ad illum cum Sol peruenit, tum primum humiditas per diem exhausta diffundi incipiat et humectus ipse est, et qui inde exeunt uenti quos nominant Fauonios, teneri sunt et madidi.

Uerum septentrio totus frigidus est, propterea quod pro situ nostrae terrae longissime absit a calore cursus Solis per coeli medium quique inde spirant uenti, communi appellatione dicti Aquilones, frigidi sunt et congelatores. Utilis est harum rerum notitia ad iudicia singularum commistionum.

Patet enim quod de talibus constitutionibus, horarum, aetatum, angulorum, ipsa etiam stellarum efficientia uariet, quae certe ut simplicior, ita et ualidior est peculiaribus aptisque in locis, ut in calidis calidificae, et in humidis humidificae; in alienis uero admistione diuersitatis debilitatur, ut in frigidis calidificae et aridis humidificae atque ita aliae in aliis pro ratione et consquentia commistionis.

⟨I.10⟩ De signis tropicis aequinoctialibus et bicorporibus

His expositis annectere pergamus ipsorum etiam duodecim locorum ipsorum traditas naturales proprietates. Ac ipsorum quidem generales constitutiones rationem eandem habent cum suis temporibus; colliguntur tamen quaedam ipsorum proprietates a familiaritate Solis et Lunae et reliquarum stellarum, sicut postea dicetur, ubi prius uires duodecim locorum simplices et quas per se et quas erga sese inuicem habeant explicauerimus.

Primum discrimen solet fieri signorum ut alia dicantur esse tropica, alia aequinoctialia, itemque firma et bicorpora. Tropica sunt duo; primum a solstitio aestiuo, hoc est partes triginta Cancri, alterum a solstitio hiberno, id est partes triginta Capricorni. Atque his nomen a re inditum est; quoniam Sol ubi haec primum est ingressus mox retro conuertit abitque diuersam latitudinis uiam in Cancri quidem aestatis, in Capricorno uero hyemis autor. Sunt et aequinoctialia duo; unum quod est aequinoctii uerni, Aries; alterum quod autumnalis, Libra. Quibus et ipsis a re nomen est impositum, cum enim primum ad ea Sol peruenerit, per totum orbem terrarum exaequantur diebus noctes. Ex reliquis octo signorum locis, quatuor firma uocantur, quatuor bicorpora. Firma quidem quae tropica et aequinoctialia sequuntur, Taurus, Leo, Scorpius, Aquarius, quod per illorum peculiaria tempora ubi ad haec Sol accessit multo uehementius sentiamus humores, calores, siccitatem et frigus, non quod tum aeris status simplicior sit natura sua, sed quia nos aliquantulum in illis temporibus uersati ipsa mora uires eorum magis experimur. Bicorpora sunt quae post firma numerantur, Gemini, Uirgo, Sagittarius, Pisces, inter enim firma tropicaque et aequinoctialia posita et initio et fine communes naturas cum illis habent quae et antecedunt et sequuntur.

⟨I.11⟩ De signis masculinis et foemininis

Praeterea sex loca signorum masculino sexui et diurnae conditioni attribuere, totidemque foeminino et nocturnae. Ordinis autem huius ratio consequentia et serie ipsa constat, ita ut uicinitas coniunctioque est diei et noctis, maris et foeminae. Cumque initium Arieti tribuatur propter causas a nobis expositas, et mares principes dominique sint naturaliter, semper enim quod agit potentia prius est eo in quod agitur, Arietis quidem locus atque idem Librae masculina signa esse accepimus et diurna, uel ob hanc etiam causam quod per haec circulus aequinoctii describitur, qui primae et maximae rerum omnium agitationis autor est. Ab his igitur serie singilatim seruata consequenter ordinis ratio ducitur. Id est ut masculinis et diurnis continue foeminina nocturnaque subiiciantur, nonnulli tamen masculina signa ab orientali loco qui horoscopus dicitur ordientes disposuerunt. Sicut enim aliqui tropicorum locorum initia a lunari circulo ducunt, quod celerrimae Lunae conuersiones sint, ita et illi principium tribuere masculinis locis orientem propter subsolanum. Horum etiam alii seriem consequentiamque singilatim ut diximus secuti sunt. Alii totius circuli in quadrantes diuisionem, loca quidem ab horoscopo usque ad MC hisque opposita ab occidua plaga usque ad IM matutina et masculina nominantes, uespertina uero et foeminina quae sunt in reliquis binis quadrantibus. Sunt et aliae appellationes locis factae de formis signorum, ut aut quadrupedia dicerentur aut terrestria aut ducalia aut foecunda aut aliquid huiusmodi, quorum omnium cum ex ipsis figuris causae manifestae sint, nos illa uerbose persequi superuacaneum duximus, cum quidem expositae a nobis sint huiusmodi imaginum naturae quatenus in iudiciis utiliter uires illorum considerari deberent.

⟨I.12⟩ De configuratione duodecim locorum

Familiaritas autem intercedit locis zodaici secum primum iis quae cum aliis aliquam figurarum describunt. Quae sunt demetiens, id est anguli bini recti, signa autem sex partes centum lxxx; triquetra, hoc est angulus rectus unus atque insuper triens illius, signa uero quatuor partes cxx; quadrata, hoc est unus rectus angulus, tria signa, partes xc; sexangula, id est illae reliquae duae partes anguli recti, signa duo, partes lx. Cur autem haec tantummodo discrimina recepta fuerint, hinc cognitu facile erit. Atque ipsius quidem diametri ratio per se patet, nam oppositio est in una linea recta. Caeterum si maximas duas portiones conuenientes atque item supra portiones accipiamus, nempe rectangulorum duum ex diametro dimidium et trientem, quae portiones conuenientes atque item supra portiones sunt, fit ut dimidiatio tetragonum constituat triens uero sexangulum. Supra portionum, autem si constituatur a rectangulo quadrato hemiolion, hoc est sesquiplum et epitriton, hoc est sesquitertium, illud discernit quadratam a sexangula, hoc triquetram figuram a quadrata. Quarum quidem figurarum triquetra et sexangula conuenientes putantur, quia consimilia loca signorum complectuntur, hoc est omnia aut masculina aut foeminina. Inconuenientes uero figurae habentur quadrata et dimetiens, quod illae per dissimilia loca constituantur.

⟨I.13⟩ De imperantibus et obedientibus signis

Dicuntur etiam imperantia et obedientia loca quae aequali spacio distant seu ab uno siue ab utroque punctorum aequinoctialium, eo quod aequali spacio temporis peroriantur eosdemque describant parallelos. Caeterum quae in aestiua sphaerae parte sunt imperantia, quae in hiberna obedientia nominantur, quia Sol illic dies hic uero noctes incipit producere.

⟨I.14⟩ De intuentibus et eiusdem potentiae signis

Praeterea dicimus eiusdem potentiae esse eas partes, quae aequali spacio distant seu ab uno seu ab utroque puncto tropico, fit enim per illas partes Sole meante ut spacia dierum ac noctium itemque horarum sibi respondeant. Itaque et intueri sese mutuo illa signa dicuntur, cum ob eas causas quas exposuimus, tum quod utraque et ab iisdem partibus horizontis et oriuntur et occidunt.

⟨I.15⟩ Inconiuncta

Ea uero quae nullam habet enumeratarum societatum rationem loca inconiuncta et aliena nominamus. Quae neque imperant neque obediunt neque se intuentur neque idem possunt atque insuper nullam quatuor illarum figurarum describunt, quas diximus esse demetientis, triquetram, quadratam, sexangulam sed uel secunda uel sexta numerantur. Nam illa quasi a se mutuo detorquentur et cum bina sint singulos angulos complectuntur; illa uero quae sexta numerantur totum orbem in partes inaequales secant, cum aliae figurae omnes in partes aequales illum diuidant.

⟨I.16⟩ De domibus

Adiunguntur etiam planetae locis signiferi propter domos ut nominantur et triangula et altitudines et fines et quidquid huiusmodi est. Domuum autem ratio naturalis haec est. Quia ex duodecim signis duo proxime accedunt ad uerticalem nobis punctum, ideo calores et aestus generant, ea sunt Cancer et Leo, placuit attribuere illa duobus praecipuis et maximis, hoc est ipsis luminibus. Soli quidem Leo, propterea quod masculinum est signum; Lunae uero Cancer quod foemininum esset. Atque ita factum est, ut conuenienter dimidium orbis a Leone usque ad Capricornum solare uocaretur, dimidiumque ab [ab] Aquario usque ad Cancrum lunare, ut in utroque possent singula loca suis stellis assignari, quarum alia figuras cum Sole, alia cum Luna describerent, pro conuenientia orbium motus ipsarum et naturae proprietate. Nam Saturno quod natura maxime frigidificus esset quodque supremum et a luminibus remotissimum haberet orbem ob contrarietatem caloris, opposita signa attributa fuere Cancer et Leo, Capricornus et Aquarius, quae signa et ipsa sunt frigida et hiberna et propter oppositionem malefica. At Ioui, qui esset temperatae naturae et subiectus Saturni globo, data sunt proxima illis signa spiritu et foecunditate praestantia, Sagittarius et Pisces, quae cum luminum signis triquetram figuram describunt, quae conueniens est beneficentiae. Post quem Marti desiccatori et subdito sphaerae iouiali, similiter proxima his ascripta sunt quae et ipsa similem haberent naturam, Scorpio et Aries, quadrata dispositione ut congruebat illius corruptrici et noxiae constitutioni. Ueneri uero quod natura esset temperata et sub Marte, dedere coniuncta his signa quod foecundissima essent, Libra et Taurus, in quibus et ipsis situs sex angularis custoditur, neque ipsa etiam haec stella amplius duobus signis unquam neque anteit neque sequitur Solem. Mercurio, qui et ultimus neque unquam ultra unum signum abesset a Sole, omniumque aliarum stellarum infimo in loco, data fuere proxima signa luminum signis, Gemini et Uirgo, quibus et ipsis ambobus fere in primis uicinus ferretur.

⟨I.17⟩ De Triangulis

Triangulorum conciliatio talis est. Nulla sane figura magis consentiens est quam triquetra aequalium laterum ipseque signifer tribus circulis definitur, aequinoctiali et duobus tropicis, ipsius uero duodecim loci diuiduntur in triangula aequalium laterum quatuor. Horum igitur primum ducitur per Arietem, Leonem et Sagittarium, tria signa masculina quae sunt Solis, Martis et Iouis domicilia. Hoc triangulum asscriptum Soli et Ioui, Mars enim propter alienam conditionem exclusus fuit. In administratione autem primas tulit interdiu Sol, nocte Iupiter. Locus autem Arietis aequinoctialis est, Leonis aestiualis, Sagittarii hibernus. Idem triangulum potissimum aquilonare est ob Iouis dominium, quippe qui sit foecunditatis et spirituum autor, sicut et aquilonares uenti. Sed admiscetur tamen huic et africus propter Martis domum ita ut fiat triangulum, ut Graeci uocant borrolibycum, quod misturam aquilonis et africi significat, nam africos Mars excitat qui conditionem lunarem sequitur cum et occidua coeli plaga effoeminata habeatur. Secundum triangulum, ductum per Taurum, Uirginem et Capricornum, quodque constat signis tribus foemininis, Lunae et Ueneri datur. Ipse Taurus uicinior aestiuo circulo est, Uirgo aequinoctiali, Capricornus hiberno. Hoc triangulum potissimum australe est propter Ueneris dominationem, cuius stella illius partis uentos suscitat propter ualidi et humidi uim; quia uero et subsolanum admittit propter Saturni domicilium, Capricornum, qui hunc uentum ciet, quique orientem propter conditionem solarem tenet fit hoc tanquam priori oppositum, ut ita dicam, austrisolanum. Triangulum tertium, Gemini, Libra, Aquarium, complectitur tria signa masculina, alienum prorsus a Marte proprium, uero Saturnum et Mercurium propter duas illorum domos; quare his praemissa administratio est diurna quidem Saturni conditionis causa, nocturna uero Mercurii. Ipsum quidem signum Gemini uicinum est circulo aestiuo, Libra aequinoctiali, Aquarius hiberno. Hoc triangulum potissimum est subsolanum propter Saturnum, sed quia conditionis nomine Iupiter conciliatur Saturno, admiscetur uentus iouialis aquilo, ut fiat triangulum Graeca uoce borrapelioticum, quod significat confusionem solani cum aquilone. Quartum, per Cancrum, Scorpium et Pisces, relinquitur Marti, qui solus restet, quique ius sibi huius uendicet propter domicilium suum; adiunctae tamen huic sunt sociae administrationis, cum propter conditionem tum propter signa foeminina, nocte quidem Luna, interdiu uero Uenus. Ipse Cancer in aestiuo est circulo, Scorpio accedit ad hibernum, Pisces ad aequinoctialem. Hoc triangulum potissimum est africum propter dominium Martis et Lunae, sed propter Ueneris commistione austri fit notolibycum, id est austriafricum.

⟨I.18⟩ De altitudinibus

Altidtudinum planetarum, ut uocant, ratio haec est. Cum Sol ubi ad Arietem peruenit in semicirculum aquilonarem conscendere incipiat, ubi uero ad Libram deiici et deferri ad austrum, non inconuenienter ipsi tribuere in Ariete altitudinem, cum etiam dies tum crescant et calor uiuificus exoriatur, eidem Libra ut deiectio constituta est propter contrarias causas. Saturno ut Soli opponeretur sicut et illius domicilium, uoluere oppositum signum Librae altitudinem, Arietem deiectionem esse. Nam ubi calor intenditur, ibi remitti frigus necesse est, contraque ubi hoc augetur, illud diminuitur. Caeterum cum Luna a congressu cum Sole, in Ariete, primum appareat luceque augescat et quasi extollatur in Tauro trianguli sui principe signo, ideo Taurus, illius altitudo perhibetur eidemque oppositum signum, Scorpius, deiectio. Iouis autem uis cum patescat in suscitatione aquilonarium et foetificorum flaminum, extollitur a Cancro in aquilonem maxime, intendunturque ac complentur illius uires; ideoque hoc signum ipsius altitudo dicitur, deiectio uero Capricorni. At Mars qui natura est aestuosus multoque quam alibi in Capricorno magis, quod ibi terrae sit proximus, eam ob rem merito accepit altitudinem signum iouiali altitudini oppositum, Capricorni, deiectionem autem Cancer. Sequitur stella Ueneris, quae cum humidi maxime efficiens sit, eumque potissimum in Piscibus effectum exerceat unde humiditas uernalis moueri cernitur, in illo loco inuenit altitudinem, deiectionem uero in Uirgine. Iam Mercurii aridiuscula stella ut contrariae efficientiae contrariam etiam altitudinem in Uirgine, cum impendet iam autumni siccitas, ipseque quasi extollitur, deiectionem uero in Pisces sortita est.

⟨I.19⟩ De finibus

Finium ratio duplex est, una Aegyptiaca, quae principatus modo domiciliorum obseruat; altera Chaldaica, accomodata ad triangulorum administrationes. Ac Aegyptiaca quidem quodmodo uulgo tenetur, non admodum seruat neque ordinis neque numerorum consequentiam. Primum quod in ordinatione finium, nunc priores dat domiciliorum, nunc triangulorum dominis non etiam nunquam altitudinum. Ut exempli, causa quaeri possit, si domiciliorum dominos respiciant, cur, si forte de Saturno sermo sit, primas illi tribuerint in Iugo ac non Ueneri potius? Itemque in Ariete, cur Iupiter potius quam Mars? Quod si triangulorum dominos spectent, cur principem locum assignent in Capricorno Mercurio ac non Ueneri potius? Iam si placeat altitudinum principatus, cur ducit agmen in Cancro Mars ac non potius Iupiter? Iam si haec aggregent singulis, quique horum obtinuerint plurima illi praestantiam concedant, quaeramus licet cur praecedat reliquis in Aquario Mercurius, cui in illo loco praeterquam trianguli ius nullum est, cum Saturnus teneat et domicilii et trianguli. Quin etiam Mercurium cur in Capricorno primum in ordinem statuerint, qui plane ab illo sit alienus? Huiusmodi inconuenientiam in reliqua serie passim animaduertere, deinde numerum etiam finium incongruum esse manifestum est. Nam quod aiunt singularium stellarum ex terminis collectum numerum eundem esse quem eadem attribuat in annis, rationem propriam aut probabilem habere non uidetur. Quin etiam, si tali collectioni quod ad annorum attributionem attinet credamus quia hoc ab Aegyptiis asseueratur, fieri tamen potest ut idem conficiatur etiam si aliter et diuersis modis terminorum numerus persingula signa exquiratur. Quod autem aliqui sapere et probare uolunt hanc rationem, contra ueritatem manifesto nituntur; nam plane falsum est quod aiunt, illum numerum singularum stellarum temporalem effici secundum ascensionum rationes. Primum enim sequuntur uulgares traditiones de planis ascensionum eminentiis, quae ne minima quidem ex parte ad ueritatem accedunt, nam secundum illas in parallelo inferioris Aegypti, uolunt exoriri signum Uirginis et Librae temporibus 38 et triente; Leonis, uero Scorpii temporibus 35, cum demonstretur per lineas quod haec plus temporis in exortu consumant, illa uero hoc est Uirgo et Libra minus. Praeterea qui haec conquisierunt ne secutos quidem apparet numerum finium ab aliis traditum quamuisque multa necessario commenti atque alicubi ipsarum portionum portionibus usi fuerint, quo constaret ipsis quod proposuissent tamen, ne sic quidem ad ueritatis metam peruenisse cognoscuntur. Quae autem fere traditur ab illis ratio finium propterea, quod ut diximus, plurimum huic fides tribui soleat ad subiectum sese modum habet.

⟨I.20⟩ Fines Aegyptiorum

Ar. Iup. 6 Uen. 6 Mer. 8 Mar. 5 Satur. 9

Tau. Uen. 8 Mer. 6 Sat. 8 Iup. 5 Mar. 3

Gem. Mer. 6 Iup. 6 Uen. 5 Mar. 7 Satur. 6

Can. Mar. 7 Uen. 6 Mer. 6 Iup. 7 Satur. 4

Leo. Iup. 6 Uen. 5 Satur. 7 Merc. 6 Mar. 6

Uirg. Mer. 7 Uen. 10 Iup. 4 Mar. 7 Satur. 2

Lib. Sat. 6 Mer. 8 Iup. 7 Uen. 7 Mart. 2

Scor. Mar. 7 Uen. 4 Merc. 8 Iup. 5 Satur. 6

Sag. Iup. 12 Uen. 5 Merc. 4 Sat. 5 Mart. 4

Capr. Mer. 7 Iup. 7 Uen. 7 Sat. 4 Mar. 3

Aqua. Mer. 7 Uen. 6 Iup. 7 Mar. 5 Sat. 5

Pis. Uen. 12 Iup. 4 Merc. 3 Mar. 9 Iup. 2

⟨I.21⟩ Iuxta Chaldaeos

Ratio Chaldaica simplicior quidem est magisque persuasibilis, sed non perinde absoluta, cum ipsa in serie, quam ad triangulorum dominationes refert, tum numero quoque finium, haec etiam absque praescriptione perspici facile poterit. Nam in primo triangulo, Ariete, Leone et Sagittario, similiter per signa definiunt terminos, sic ut primum locum teneat dominus trianguli, id est, Iupiter, secundum sequentis trigoni, praesens ea est Uenus, ponantur tertii dominatores consequenter, ii erunt Saturnus et Mercurius et ultimo Mars dominator postremi trianguli. In secundo triangulo, ubi similis per signa distributionem seruant, primus locus est Ueneris, secundus et tertius Saturni et Mercurii, quartus Martis, quintus Iouis, ad hunc modum fere sese habet etiam in reliquis duobus triangulis finium terminatio. Caeterum ubi sunt minus duo dominatores, Saturnum inquam et Mercurium, principatum ordinis sui tenebit interdiu Saturnus, noctu Mercurius, iam numerus finium ne ipse quidem inuolutus est. Ut enim quaeque stella alteram ordine praecedit, ita una parte uoluerunt excellere, sic fit ut prima semper habeat partem 8, secunda 7, tertia 6, quarta 5, quinta 4, quibus numeris triginta confiunt. Ex hac distributione colliguntur Saturni partes diurnae 78, nocturnae 66, Iouis 72, Martis 69, Ueneris 75, Mercurii diurnae 66, nocturnae 78, quae omnes partes sunt 360. Ex his duabus rationibus finium dignior est cui accedatur Aegyptiaca, propterea quod pro utili ab Aegyptiis scriptoribus illa est tradita, et quod penitus congruant partes in illa finium cum exemplaribus genituris, quas Aegyptii collectas habent. Uerum cum scriptores nusquam ipsorum neque seriem neque singulatim numerum declarauerint, suspitioni fuerit atque etiam reprehensioni ista incertitudo obnoxia. Sed ad nostras manus peruenit liber peruetustus multis iam in locis aetate consumptus, in quo contineretur naturalis et conueniens ratio ordinis et numeri illorum, concordabatque et inexpositis genituris partium descriptio et totius numeri comprehensio cum ueterum traditione. Caeterum oratio erat expositionis cum uerbosa tum multa superuacua argumenta complexa, ipse uero liber mutilatus, ut aegre a nobis generaliter dictorum sententia perciperetur, etsi non parum adiuuaret ipsorum finium percenseo quae in fine libri integrior remanserat. Sed tota ratio exquisitionis illorum ita se habet, nam in ordine signorum assumuntur altitudines, triangula et domus, quorum si qua stella duorum compos fuerit in eodem signo, illa principem locum tenet, quamuis malefica fuerit, quod si hoc non usu uenerit, maleficae semper in loca ultima collocantur. Sed altitudinum domini praeponuntur dominis triangulorum, atque hi domiciliorum dominis consquenter quidem secundum signorum seriem, ita etiam ut duplicis administrationis stella antecedat semper habentem simplicem. Cancer tamen et Leo, domicilia Solis et Lunae attribuuntur maleficis, nam finibus luminaria non includuntur, maleficae autem in illis potentiores inueniuntur et Cancer quidem Marte, Leo autem Saturno habetur, atque his conueniens ordo conseruatur. Sed numerus sic exquiritur, si non inueniatur stella dominatrix duplici modo, uel in eodem signo, uel in sequentibus duobus, tum dari solent beneficis, hoc est, Ioui et Ueneri, singilatim septenae partes; sed maleficis, id est, Saturnus et Mars quinae, Mercurius autem qui communis est, senae, quibus numerus 30 partim expletur, sed hoc est accipiendum de iis, qui non nisi simplici modo dominentur. Uerum cum aliquae duplicem rationem habeant, nam Uenus sola est domina trianguli Cancris et Tauris, cum Lunae finibus non claudatur, his igitur singilatim una pars adiicitur, siue hanc rationem in eodem signo, siue in proximis duobus; hoc est, uno quadrante habuerint atque talibus adiectis partibus animaduerti in memorata percensione fuisse punctula superposita. Sed adiecticiae duplici huic rationi partes auferuntur a reliqui et solitariis plerunque quidem a Saturno, sed tamen a Ioue quoque propter tarditatem motus. Horum autem et ipsorum finium descriptionem in sequentibus expositam subiecimus.

Ar Iup. 6 Uen. 8 Mer. 7 Mar. 5 Satur. 4

Tau. Uen. 8 Mer. 7 Iup. 7 Sat. 4 Mar. 4

Gem. Mer. 7 Iup. 7 Uen. 7 Sat. 4 Mar. 5

Can. Mar. 6 Iup. 7 Mer. 7 Uen. 7 Sat. 3

Leo Sat. 6 Mer. 7 Uen. 6 Iup. 6 Mar. 5

Uirg. Mer. 7 Uen. 6 Iup. 5 Sat. 6 Mar. 6

Lib. Sat. 6 Uen. 5 Iup. 8 Mer. 5 Mar. 6

Scor. Mar. 6 Iup. 8 Uen. 7 Mer. 6 Sat. 3

Sag. Iup. 8 Uen. 6 Mer. 5 Sag. 6 Mar. 5

Cap. Uen. 6 Mer. 6 Iup. 7 Mar. 6 Sat. 5

Aqua. Sat. 6 Mer. 6 Uen. 8 Iup. 5 Mar. 5