Library › Latin: History › Triumphale Bulonicum
Reiner, a monk of Saint-Laurent at Liège, wrote this account in five short books of how Saint Lambert, patron of Liège, recovered the castle of Bouillon. In the prologue he says that he thought it fitting to describe briefly how in his own day the martyr shone like a new morning star by the grace of his merits and the glory of his signs, recovering from usurpers the famous castle that the church had possessed by lawful title for many years, and triumphing over them. Since reports differed, he set down the truth as he could learn it from those who were present, and called the work Triumphale Bulonicum.
The narrative describes the siege of the castle by the forces of the bishop of Liège. In the sample, scouts sent by the enemy see the size of the besieging army and those who have joined it, and the enemy decide to abandon their rash attempt; and when news comes that the relic of the Lord’s cross has arrived in the camp, the bishop and army go out in arms to meet it. The work is a contemporary source for twelfth-century warfare in Lotharingia and for the use of relics in war.
About this edition. The Latin text comes from Corpus Corporum, the Latin text repository of the University of Zurich (edition: Jacques-Paul Migne, Patrologia Latina, vol. 204, Parisiis 1855), reused with attribution for non-commercial purposes (CC BY-NC-SA). Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.
Latin · History
Triumphale Bulonicum
Reiner of Saint-Laurent · Prologus Sequentis Historiae · every word parsed
1
Qua diebus nostris meritorum gratia, qua signorum gloria sanctus martyr Lambertus, quasi Lucifer nouus effulserit: qualiter de manu peruasorum insigne Bulonii castrum, quod legitima traditione, tum et libero iure per multos possederat annos, receperit in peruasores ipsos ultus, quam magnifice triumpharit, cum sit memorabile, aestimaui non ineptum paucis describere. Multi quidem multa loquuntur, atque, ut in eiusmodi solet negotiis, diuersae diuersorum sententiae sunt. Uerumtamen prout inuestigare ab eis diligentius potui, qui interfuere, posui ueritatem.
Quod etiam opus in quinque distinxi libellos, titulumque praescripsi: Triumphale Bulonicum. In quo etsi praeter uerum quidquam positum sit, relatoribus an scriptoribus aequius hoc imputetur, beneuoli sententiae lectoris defero. Sed amica religionis ueritas est. Unde a quibus haec accepi, nequaquam suspicer eos aliquid finxisse, dum modestia hoc excuset personarum.
Caeterum clara materies clarum poscit ingenium, et aureos sensus carbunculis decet illustrari uerborum. Uerum quod iners ego ac imperitus tantum aggredi negotium praesumpsi, amor duntaxat in sanctum et deuotio me induxerunt. Quippe gratiarum debitor ille eram, quas ex historia tam solemni dependere non otiosum habui. Etenim cum per annum fere duabus angerer quartanis, et aut urerer ardoribus, aut frigoribus contraherer, ita ut praesentium pertaeso miseriae mihi et oneri iam esset, quod uiuerem, postquam nuper a loco quietis, sicut infra liquebit, reuerendum sancti corpus elatum est, inter languentium alios greges suffragium imploraturus accessi. Quod indignum inexhausta fuerit clementia exaudire dignatus, habui experimento beneficium sospitatis.
Sed in Euangelio displicuere nouem leprosi pro recuperata salute ad gratiarum actionem negligentes. Itaque exemplo gratifici alienigenae ego humiliter adorans coram benigno Iesu, Deumque magnificans, huius praeconialis dictatiunculae uelut hostiam accepta repraesentauerim pro incolumitate tanto sacerdoti. Dum enim detestabile sit malum ingratitudo, aequum omnimodis est, diuinis nos existere gratos beneficiis. Nempe quam gratus sit nostrae in se deuotioni, ipse totius boni uel gratiae largitor, luce clarius est.
5
Nec puto superfluum fore, si rem pietatis et gratitudinis plenam hic memorauero. Amici quidem supprimere personam, uirtutes uero exprimere et cautelae et aedificationis est. Iure publicatur, quod imitabile sit. Quod autem bona intentione praedicatur, nemo bonus male interpretatur.
Igitur quidam pauperculus deuoto erga sanctam Trinitatem obsequio feruebat; nomen triumphale Patris et Filii et Spiritus sancti, per quod aduersa euincuntur omnia, assidue complectebatur corde, confitebatur ore. Nam, sicut scriptum est: Turris fortissima nomen Domini; ad eam currit iustus et exaltabitur. Substantia diuitis urbs roboris eius, et quasi murus ualidus circumdans eum : quod idem quoque iustus experiebatur plerumque necessitatibus. Qui scilicet dum quodam diluculo contemplationi et confractioni deditus, sese lectulo post uigilias reddidisset, repente carnis sensibus nouo uigore permutatis, a Spiritu uehementi subleuatus in aerem est deductusque ad ecclesiam. Res pene incredibilis, sed Dei omnipotentiae non impossibilis.
Cum fores essent clausae, sic per ipsas, ac si per aliquod concretae corpus nebulae transiuit. Naturae siquidem auctor naturam, dum uult, immutat, prout uult, dispensat. Ergo difficile non fuit Sancto sanctorum clauso matris utero processisse in ortum, sed mirabilis mirabiliter humanatus sic filius esse uoluit, ut Uirgo maneret sancta, quae genuit. Quisquamne illum dubitet clauso item sepulcro surrexisse a mortuis, clausis ad discipulos intrasse ianuis? Sunt haec quidem secreta, attamen uera debent procul dubio credi, licet nequeant comprehendi. Enimuero et apostoli et alii sanctorum quidam clausa leguntur ostia per diuinam exisse uel intrasse mirificentiam.
Itaque pauperculus ille ad gradus sanctuarii depositus seipsum stupebat, seipsum palpabat manu, experiri cupiens, utrum in spiritu tantum an et in corpore illo sic aduenisset; cum ecce sursum audiuit mirae dulcedinis uoces organicas concinentes: Dies sanctificatus illuxit nobis, uenite, gentes, et adorate Dominum, quia hodie descendit lux magna super terram. Euestigio tantae coruscatio lucis sanctuario infulsit, ut solis uinceret meridiani claritatem: qua etiam ille perfusus intendit ad maius altare. Paueo, miser, extremisco, infelix, quia, dum uir pollutus labiis ego sum, usurpo tantum eloqui arcanum. Sedebat schemate sancta Trinitas uere incomparabili. Pater aspectu coruscans reuerendo ac regiis purpuratus ornamentis ex canitie capitis suorum antiquitatem praetendebat dierum. Spiritus sanctus faciei ac uestis clara iucunditate festiuus, igne circumfusus liquidissimo erat, uirgamque tenebat manu auream, utpote qui et afflatu accendit, et tactu erudit; cuius longaeuitatem canities quoque insinuabat. In medio uidebatur noster ille uiuens, noster ille Emmanuel, qui ut cum Deo essemus, cum hominibus esse non est aspernatus. In medio, inquam, pendebat in cruce ille speciosus forma prae filiis hominum , ille totus desiderabilis . O mitem! o humilem corde! Ipse, inclinato quam reuerenter capite, gratias agebat praedicto pauperculo pro affectione, pro deuotione, qua sibi soeret obsequi. Nam continuis ille sacrosanctam passionem uotis recensere unicum ac uotiuum habebat, crucifixi imaginem adorare, amplecti, rigare lacrymis, quas cordis funderent interiora, tergere capillis, defigere osculis, et pro unguentis gemituosas preces atque charitatis exhibere odores.
Dum ad tantam ergo uisionem procidisset in terram adoraretque, ac totis animae uocibus et medullis glorificaret atque benediceret, subtracta subito gloria est illa. Qui eo statim, quo uenerat, ordine ad lectulum est reuocatus, ita ut in illum se demitti clare aduerterit. Profecto, ut ait Salomon, talem siceram moerentibus, tale uinum his, qui amaro sunt animo, das, o Lamuel, quod interpretatur in quo Deus, ut bibant et obliuiscantur egestatis suae, et doloris ne recordentur amplius, talem utique consolationem, tale gaudium, o Christe, o dilecte, uotorum humilium praebes lugentibus et contritis corde, quatenus qui te desiderant et diligunt in ueritate, a te consolentur, te interdum uideant saltem per speculum et in aenigmate. Assertio quippe tua est: Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur . Sed intermissa iam repeto.
10
Igitur primum uolui praelibatum, unde aut quomodo supra scriptum Buloniense castrum in ius ac possessionem Sanctae Mariae Sanctique Lamberti accesserit. De situ etiam ipsius loci breuiter explicandum duxi; neque arbitror usquequaque stylo succensendum pauperi, cum debeant res potius quam uerba pensari.
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.