Smaragdus of Saint-Mihiel: Diadema Monachorum

Hunc modicum Operis nostri libellum de multorum dictis orthodoxorum, opitulante Christo, collegimus Patrum, et per eorum discurrentes florentia prata, bene olentes (ueluti ad manum) collegimus flosculos: atque de illorum florigero, benedictionibusque Domini pleno, ea (quae necessaria monachis esse perspeximus) collegimus agro, et in hoc paruo studuimus congregare libello. Ea uidelicet, quae perfectorum monachorum corda demulceant, et ad desiderium patriae coelestis auidius sublimiusque erigant: infirmorum quoque monachorum corda confirment et terreant, ad regularemque perducant emendationem. Et quia in regula beati Benedicti scriptum est, Mox ut surrexerint fratres a coena, sedeant omnes in unum, et legat unus collationes uel uitas Patrum, aut certe aliquid quod aedificet audientes: ideo nos et de collationibus Patrum, et de conuersationibus et institutionibus eorum modicum, et de diuersis Doctoribus in hoc libello congessimus plurimum, et sic eum in centum capitulis consummauimus totum. Et quia mos est monachorum, ut regulam beati Benedicti ad capitulum legant quotidie matutinum: uolumus ut iste libellus ad eorum capitulum quotidie legatur uespertinum. Et quia in eadem beati Benedicti legimus regula, ut quidquid inchoamus bonum a Deo illud perfici instantissima deposcamus oratione; propterea in hoc libello de orationis officio capitulum ponimus primum.

CAPUT PRIMUM. De oratione.

Hoc est remedium animae eius, qui uitiorum tentamentis exaestuat, ut quoties quolibet uitio tangitur, toties ad orationem se subdat, quia frequens oratio uitiorum impugnationem exstinguit. Tam perseueranter intendere oportet animum nostrum orando, atque pulsando, quousque importunas desideriorum carnalium suggestiones, quae nostris obstrepunt sensibus, fortissima intentione superemus: ac tandiu insistere, quousque persistendo uincamus. Nam negligentes orationes nec ab ipso homine impetrare ualent quod uolunt. Quando quis orat, sanctum ad se spiritum aduocat: at ubi uenerit, confestim tentamenta daemoniorum, quae se mentibus humanis immergunt, praesentiam eius ferre non sustinentes, effugiunt. Oratio cordis est, non labiorum. Neque enim uerba deprecantis Deus intendit: sed orantis cor aspicit. Quod si cor tacite oret, et uox sileat, quamuis homines lateat, Deum latere non potest, qui conscientiae praesens est. Melius est autem cum silentio orare corde sine sono uocis, quam solis uerbis sine intentu mentis. Uoces apud secretissimas aures Dei non faciunt uerba nostra, sed desideria. Aeternam etiam uitam si ore petimus, nec tamen corde desideramus, clamantes tacemus. Si uero desideramus ex corde, etiam cum ore conticescimus, tacentes clamamus. Hinc est quod in eremo populus uocibus perstrepit, et Moyses a strepitu uerborum tacet: et tamen silens, aure diuinae pietatis auditur. Cui dicitur: Quid clamas ad me ? Intus est ergo in desiderio clamor secretus, qui ad humanas aures non peruenit, et tamen auditum conditoris replet. Nunquam est sine gemitu orandum. Nam peccatorum recordatio moerorem gignit. Dam enim oramus, ad memoriam culpam reducimus: et magis reos tunc nos esse cognoscimus. Ideoque cum Deo assistimus, gemere et flere debemus, reminiscentes quam grauia sint scelera quae commisimus, quamque dira inferni supplicia, quae timemus. Mens qualem se in oratione offert, talem post orationem conseruet. Nam nihil proficit oratio, si denuo committitur, unde iam uenia postulatur. Ille enim precis desideratum effectum sine dubio percipit, qui quod orando ablui postulat, delinquendo non iterat. Tunc ergo ueraciter oramus, quando aliunde non cogitamus. Nam reuera, tunc impetranda diuina munera credimus; quando simplici affectu assistimus, cum oramus. Quando autem stamus ad orationem, uigilare et incumbere ad preces toto corde debemus, ut cogitatio omnis carnalis et saecularis abscedat: nec quidquam tunc aliud cogitet animus, quam id solum quod precatur. Ideo et sacerdos fratrum praeparat mentes dicendo: Sursum corda, ut dum plebs respondet: Habemus ad Dominum, admoneatur, nihil aliud se quam Dominum cogitare debere. Qui laeditur, non desistat orare pro se laedentibus, alioquin iuxta Dei sententiam peccat, qui pro inimicis non orat . Sicut nullum proficit in uulnere medicamentum si adhuc in eo ferrum sit, ita nihil proficit oratio illius, cuius adhuc dolor in mente, uel odium manet in pectore. Libentius sacrificium orationis accipitur, quod (in conspectu misericordis iudicis,) proximi dilectione conditur. Quod tunc ueraciter quisque cumulat, si hoc etiam pro aduersariis impendat. Tantus esse debet orantis erga Deum affectus; ut non desperet precis effectum. Inaniter autem oramus, si spei fiduciam non habemus. Petat ergo unusquisque in fide, nihil dubitans . Et Dominus, Omnia quaecunque petitis in oratione, credentes accipietis . Uenit quidam senex aliquando in montem Sinai, et cum exiret inde, occurrit ei frater in uia, et ingemiscens dicebat seni: Affligimur, Abba, propter siccitatem, quia nobis non pluit. Et dixit ei senex: Quare non oratis et rogatis Deum? Et ille respondit: Et oramus et deprecamur assidue Deum, et non pluit. Et dixit senex: Credo quia non oratis attentius. Uis autem scire quia ita est? Ueni, stemus pariter ad orationem. Et extendens in coelum manus orauit, et statim plauia descendit. Quod cum uidisset frater ille, timuit; et procidens adorauit senem Nam et Dominus discipulis ait: Habete fidem. Amen dico uobis, quia quicunque huic monti dixerit, tollere et mittere in mare, et non haesitauerit in corde suo, quodcunque dixerit, fiet ei . Quod et factum precibus beati Patris Gregorii Neocaesariensis legimus. Qui cum uolens aedificare Ecclesiam in loco apto, uideretque eum angustiorem esse quam res exigebat, uenit nocte ad locum, et genibus flexis orauit Dominum, ut montem longius iuxta fidem petentis ageret. Et mane facto, reuersus inuenit montem tantum spatii reliquisse structoribus Ecclesiae, quantum opus habebat. Nam et sancta Scholastica manus et caput in mensam posuit, et ut plueret, orauit: et statim pluuia super illos de coelo descendit. Nam et proinde tardius iustorum exaudiuntur orationes: ut dum differuntur, maioribus praemiis cumulentur. Oratio namque priuatis locis opportunius funditur, dum Deo tantum teste depromitur. Neque enim conciliat Deum multiplex orantis sermo: sed plura, sinceraque orationis intentio. Interrogauerunt quidam Abbatem Macharium dicentes: Quomodo debemus orare? Et dixit eis senex: Non opus est multum loqui in oratione, sed extendere manus frequenter, et dicere: Domine, sicut uis, et sicut scis, miserere mei. Hinc beatus Benedictus ait: Non in mutiloquio, sed in puritate cordis, et compunctione lacrymarum, nos exaudiri sciamus. Et ideo breuis debet esse et pura oratio, nisi forte ex affectu inspirationis diuinae gratiae protendatur. In conuentu tamen omnino bre uietur oratio.

CAPUT II. De disciplina psallendi.

Oportet enim nisibus totis obedire illi, qui nos per Prophetam admonet dicens: Psallite sapienter , id est, non quaeramus sonum auris, sed lumen cordis: et quod lingua cantamus, opere compleamus. Cantat et sapienter, qui quod psallit intelligit. Nemo enim sapienter agit, qui quod operatur non intelligit. Quod enim est in omnibus cibis gustus, quo dignoscitur cuius saporis sit, hoc est et in uerbis sanctae Scripturae, prudentia et sensus. Si quis ergo ita animam suam intendat in singula uerba psalmodiae, sicut gustus intentus est in discretione saporis ciborum: iste es qui compleuit quod dicitur, Psallite sapienter . Bonum est corde semper orare, bonum etiam sono uocis, Deum spiritualibus hymnis glorificare. Nihil est sola uoce canere, sine cordis intentione. Sed sicut ait Apost: Commonentes uosmetipsos, psalmis, hymnis, et canticis spiritualibus, in gratia cantantes in cordibus uestris Deo . Hoc est, non solum uoce, sed corde psallentes. Unde et alibi: Psallam spiritu, psallam et mente . Sicut orationibus regimur, ita psalmorum studiis delectamur. Psallendi enim utilitas tristia corda consolatur, gratiores mentes facit, fastidiosos delectat, inertes exsuscitat, peccatores ad lamenta inuitat. Nam quamuis dura sint carnalium corda, statim ut psalmi dulcedo intonuerit, ad affectum pietatis animum eorum inflectit. Dum enim Christianum non uocis modulatio, sed tantum uerba diuina quae ibi dicuntur, debeant commouere, nescio quo tamen pacto quam modulatione canentis maior nascitur compunctio cordis. Multi enim reperiuntur qui cantus suauitate commoti, sua crimina plangunt, atque ex ea parte magis flectuntur ad lacrymas, ex qua psallendi insonuerit dulcedo suauissima. Oratio in praesenti tantum pro remedio peccatorum effunditur, psalmorum autem decantatio perpetuam Dei laudem demonstrat in gloriam sempiternam, sicut scriptum est: Beati qui habitant in domo tua, in saecula saeculorum laudabunt te . Cuius operis ministerium quicunque fideliter intentaque mente exsequitur, quodammodo Angelis sociatur. Unde et in alio loco idem Psalmographus ait: In conspectu Angelorum psallam tibi . Psalmodiae hic uirtus ostenditur, ut qui puro corde inter homines psallit, etiam sursum cum Angelis canere uideatur. Hinc et Apostolus ait: Commonentes uosmetipsos, psalmis, hymnis, et canticis spiritualibus: cantantes in cordibus uestris Deo . Et canere igitur, et psallere, et laudare Dominum magis animo, quam uoce debemus. Hoc est quippe quod dicitur cantantes in cordibus uestris. Uox etenim psalmodiae cum per intentionem cordis agitur, per hanc omnipotenti Deo ad cor iter paratur, ut intentae menti, uel prophetiae mysteria, uel compunctionis gratiam infundat. Unde scriptum est: Sacrificium laudis honorificabit me, et illic iter est quo ostendam illi salutare Dei . Et illud: Cantate Domino, psalmum dicite nomini eius, iter facite ei, qui ascendit super occasum: Dominus nomen illi (Psal. LXUII). Ipse etenim super occasum ascendit, qui mortem resurgendo calcauit. Cui dum cantamus, iter facimus, ut ad nostrum cor ueniat, et sui nos amoris gratia accendat.

CAPUT III. De lectione.

Orationibus mundamur, lectionibus instruimur. Utrumque bonum, si liceat: si non liceat, melius orare quam legere. Qui uult cum Deo semper esse, frequenter debet orare, frequenter et legere. Nam cum oramus, ipsi cum Deo loquimur: cum uero legimus, Deus nobiscum loquitur. Omnis profectus, ex lectione et meditatione procedit. Quae enim nescimus, lectione discimus: quae autem didicimus, meditationibus conseruamus. Geminum confert donum lectio sanctarum Scripturarum. Siue quia intellectum mentis erudit; seu quod a mundi uanitatibus abstractum hominem, ad amorem Dei perducit. Geminum est etiam lectionis studium. Primum quomodo intelligantur scripturae: secundum, qua utilitate, uel dignitate dicantur. Nam rationabiliter erit quisque prius promptus ad intelligendum quae legit, deinde idoneus ad proferendum quae didicit. Lex enim Dei, et praemium habet, et poenam legentibus eam. Praemium, in iis qui eam bene uiuendo custodiunt; poenam uero, in iis qui eam male uiuendo contemnunt. Scriptura sacra lectoris sui animum ad coelestem patriam uocat, atque a terrenis desideriis ad superna amplectenda cor legentis immutat, dictisque obscurioribus exercet, et paruulis humili sermone blanditur: et usu legendi fastidium tollit lectori. Quia nimirum quos uerbis humilibus adiuuat, sublimibus leuat. Scriptura sacra aliquo modo cum legentibus crescit, a rudibus lectoribus quasi recognoscitur, et tamen a doctis semper noua reperitur. Ad Ezechieiem prophetam dicitur: Fili hominis, quodcunque inueneris comede . Quidquid enim in sacra Scriptura inuenitur, edendum est: quia et eius parua simplicem componunt uitam, et eius magna subtilem aedificant intelligentiam. Praecepta Scripturae sacrae legendo, reuiuiscimus, qui mortui in culpa iacebamus. Unde Omnipotenti Domino per Psalmistam dicitur: In aeternum non obliuiscar sermones tuos: quia in ipsis uiuificasti me . Sancta Scriptura in tenebris uitae praesentis facta est nobis lumen itineris. Hinc enim Petrus ait: Cui benefacitis intendentes, quasi lucernae lucenti in caliginoso loco . Cum legenti cuilibet sermo Scripturae sacrae tepidus uidetur, sensus diuini eloquii eius mentem non excitat, et in cogitatione sua nullo intellectu luminis emicat. At uero si bene uiuendi ordines quaerat, et per gressum cordis inueniat quemadmodum pedem boni operis ponat, tantum in sacro eloquio profectum inuenit, quantum apud illum ipse profecerit. Plerumque fit, ut Scripturae sacrae uerba esse mystica quisque sentiat, si accensus supernae contemplationis gratia, semetipsum ad coelestia suspendat. Mira enim atque ineffabilis sacri eloquii uirtus agnoscitur, cum superno amore legentis animus penetratur.

CAPUT IU. De dilectione Dei et proximi.

Charitas in dilectione Dei et proximi consistit. Seruat autem in se dilectionem Dei qui a charitate non diuiditur proximi. Qui a fraterna societate secernitur, a diuinae charitatis participatione priuatur. Nec poterit Deum diligere, qui noscitur in proximi dilectione errare. Christus, Deus et homo est. Totum ergo Christum non diligit, qui hominem odit. Quamuis ergo nonnulli fide atque operibus sanctis uideantur esse participes: tamen quia priuantur charitate fraternae dilectionis, nullum habent incrementum uirtutis. Nam (sicut Apostolus ait): Si tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habuero, nihil mihi prodest . Sine amore charitatis quamuis quisque recte credat, ad beatitudinem peruenire non potest. Quia tanta est charitatis uirtus, ut etiam prophetia et martyrium sine illa nihil esse credantur. Nullum praemium charitate pensatur. Charitas enim uirtutum omnium obtinet principatum. Unde et uinculum perfectionis charitas ab Apostolo dicitur eo quod uniuersae uirtutes eius uinculo religentur. Prima uirtus obedientiae in charitate est. Quae uidelicet charitas in duobus praeceptis distinguitur, ut Deus et proximus diligatur: et recta operatio ex decalogi completione perficitur, ut cum bona agi coeperint, mala iam nulla perpetrantur. Duo sunt praecepta charitatis, dilectio uidelicet Dei, et dilectio proximi, per quae nos sacrae scripturae dicta uiuificant: quia dilectionem Dei et proximi capimus in eloquiis diuinis. Per amorem Dei amor proximi gignitur, et per amorem proximi amor Dei nutritur. Nam qui amare Deum negligit, profecto diligere proximum nescit. Tunc plenius in Dei dilectione proficimus, si in eiusdem dilectionis gremio prius proximi charitate ligamur. Quia ergo amor Dei amorem proximi generat, dicturus per legem Dominus: Diliges proximum tuum, praemisit dicens: Diliges Dominum Deum tuum , ut uidelicet in terra pectoris nostri prius amoris sui radicem sisteret, quatenus per ramos postmodum dilectio fraterna germinaret. Amor Dei proximi amore coalescit, sicut testatur Ioannes, qui quosdam increpat dicens: Qui non diligit fratrem suum quem uidet, Deum, quem non uidet, quomodo potest diligere? Quae tamen diuina dilectio per timorem nascitur, sed in affectum crescendo permutatur. Saepe omnipotens Deus, ut quantum quisque a charitate Dei et proximi longe sit, uel in ea quam profecerit, notum facit . Miro ordine cuncta dispensans, alios per flagella deprimit, alios successibus fulcit. Et dum quosdam temporaliter deserit, in quorumdam cordibus quod malum latet, ostendit. Nam plerumque ipsi nos miseros insequuntur, qui felices sine comparatione coluerunt. Inoffenso pede iter nostrum in terra agitur, si Deus et proximus integra mente diligantur. Nec Deus enim uere diligitur sine proximo, nec proximus uere diligitur sine Deo. Sanctus Spiritus secundo legitur discipulis datus: prius a Domino in terra degente , postmodum a Domino, coelo praesidente . In terra quippe datur spiritus, ut diligatur proximus: e coelo uero, ut diligatur Deus. Sed cur prius in terra, postmodum e coelo, nisi quia patenter datur intelligi, quod iuxta Ioannis uocem: Qui fratrem suum quem uidet non diligit, Deum quem non uidet, quomodo potest diligere ? Amemus et amplectamur proximum, qui iuxta nos est, ut peruenire ualeamus ad amorem illius qui super nos est. Meditetur mens in proximo, quod exhibeat Deo, ut perfecte mereatur in Deo gaudere cum proximo. Tunc enim ad illam supernae frequentiae laetitiam perueniemus, de qua nunc sancti Spiritus pignus accepimus, si ad istum finem, scilicet ad dilectionem Dei et proximi, toto amore tendamus. Omne mandatum de sola dilectione est, et omnia unum praeceptum sunt. Quia quidquid praecipitur, in sola charitate solidatur. Praecepta ergo Dominica, et multa sunt, et unum. Multa per diuersitatem operis, unum in radice dilectionis. Qualiter dilectio Dei et proximi sit tenenda, ipse insinuat, qui in plerisque Scripturae suae sententiis, et amicos iubet diligi in se, et inimicos diligi propter se. Diligamus ergo, dilectissimi fratres, Dominum Deum nostrum sicut ille praecepit; scilicet, ex toto corde, tota anima et tota uirtute nostra diligamus, quia ille prior dilexit nos . Sic enim Ioannes ille, qui super illum dilectionis fontem in coena recubuit, in epistola sua ait: Fratres, diligamus Dominum, quoniam ille prior dilexit nos . Neque enim poterat Dominum fragilitas humana diligere, nisi ille primum naturam diligeret nostram. Dilexit etiam nos prius quam essemus, et ideo ut essemus creauit, uiuificauit, nutriuit, custodiuit, et ad lauacrum regenerationis perduxit, renouauit, gubernauit, et ad intelligibilem aetatem perduxit. Haec enim omnia nobis misericorditer, et per nimiam dilectionem perfecit. Aperiamus ergo oculos cordis nostri, dilectissimi fratres, et in tantum nos a Iesu Christo Domino nostro cognoscamus esse dilectos, ut pro nobis eius sanguinem fusum non dubitemus. Suspendamus corda nostra ad dilectionem Creatoris nostri, et non ad modicum aut ex aliquo: Sed ex toto corde, tota anima, et tota uirtute diligamus eum , et nullius rei dilectionem praeponamus dilectioni Domini nostri Iesu Christi. Ipse enim ait: Qui diligit patrem aut matrem plusquam me, non est me dignus . Uere enim si Deum toto corde diligamus, dilectioni eius nec parentum, nec amicorum, nec filiorum dilectionem praeferre debemus. Sed si diligimus Dominum, necesse est ut (sicut nosmetipsos) diligamus et proximum, quia in his duobus praeceptis tota lex pendet et Prophetae . Ergo legem et Prophetas non implet, qui Deum proximumque non diligit. Scriptum est enim. Hoc mandatum habemus a Deo, ut qui diligit Deum, diligat et fratrem suum . Et in hoc cognoscent omnes quia mei estis discipuli, si dilectionem habueritis ad inuicem . Et illud: Charissimi, diligamus nos inuicem, quoniam charitas ex Deo est. Et omnis qui diligit fratrem suum, ex Deo natus est, et cognoscit Deum . Si diligas inuicem, Deus in nobis manet, et charitas eius in nobis perfecta est . Beata est ergo dilectio charitatis, quae omnes amplectitur, omnes diligit, omnes fouet. Uere beata, quae nutrit uirtutes, et delet peccata. Opprimit iram, excludit odia, expellit auaritiam, comprimit rixam, et fugat pariter omnia uitia. Omnia tolerat, omnia credit, omnia sperat . Inter opprobria secura est, inter iras placida, inter odia benefica, in ueritate firma. A prauis impugnatoribus non diripitur, a latronibus non furatur, ab incendio non crematur, ab haeresi non diuiditur. Indiuidua stat, inexpugnabilis manet, inexplicabilis durat, inconcussa perseuerat, incorrupta laetatur. Ligamentum est enim omnium uirtutum, glutinum animarum, concordia mentium, et societas electorum. Ne aduersitatibus frangatur, fortiter mentem roborat: ne prosperitatibus eleuetur, caute temperat: ne ab ira superetur, rationabiliter reprimit. Uere haec (ut uideo) nobilissima et excellentissima uirtus est. Teneamus ergo eam, fratres, uirtute qua possumus, ut nobiscum sit, nobiscum maneat, nobiscum surgat, nobiscum pergat, nobiscum laetetur et conuiuetur. Decet enim in fratrum congregatione tam regiam iugiter inesse uirtutem.

CAPUT U. De obseruatione mandatorum Dei.

Post exsecutionem dilectionis, uideamus quid nobis obseruandum ipse auctor praecipiat dilectionis. Ait enim: Si diligitis me, mandata mea seruate, et ego rogabo Patrem, et alium Paracletum dabit uobis, ut maneat uobiscum in aeternum . Attendamus ergo, fratres, quantum nos diligat Dominus noster Iesus Christus, qui cum promissione a nobis suam exigit dilectionem, et Spiritum sanctum dicit nobiscum esse in aeternum mansurum, si post dilectionem suam mandata eius seruauerimus. Ab ipso enim nobis omnia bona largiuntur, et uelle bonum et operari, ab illo prius donatur nobis. Diligimur enim ab illo; ut diligamus illum; amamur ab eo, ut amemus eum. Cognoscimur, ut cognoscamus: adiuuamur ut operemur, et operando uirtutibus ditemur. Ergo si nos dilectio Dei proximique demulcet, consequens est ut faciamus quod ille praecepit. Quia in tantum diligimus, in quantum facimus. Neque enim potest sincere Deum diligere, qui mandata eius fideliter non implet. Ipse enim ait: Si quis diligit me, sermonem meum seruabit. Et Pater meus diliget eum, et ad eum ueniemus, et mansionem apud eum faciemus. Et qui non diligit me sermones meos non seruat. Ioannes quoque Apostolus dilectione Domini repletus, in Epistola sua ait: In hoc scimus quoniam cognouimus eum, si mandata eius obseruamus . Qui dicit se nosse Deum et mandata eius non custodit, mendax est, et in eo ueritas non est. Qui seruat uerbum eius, uere in hoc charitas Dei perfecta est . De se quoque Iob ait: Uestigia Dei secutus est pes meus. Uiam eius custodiui, et non declinaui ex ea. A mandatis labiorum eius non recessi, et in sinu meo abscondi uerba oris eius . Ipse quoque Dominus de dilectione sui, atque mandatorum suorum obseruatione, populum Israeliticum admonens, dicit: Et nunc Israel audi praecepta et iudicia, quae ego doceo te hodie, ut faciens ea uiuas in eis . Obserua et caue, ne quando obliuiscaris Domini Dei tui, et negligas mandata eius atque iudicia, et caeremonias quas ego praecipio tibi hodie . Et nunc Israel, quid Dominus Deus tuus petiit a te, nisi ut timeas Dominum Deum tuum, et ambules in uiis eius, et diligas eum ac seruias ei in toto corde tuo, et in tota anima tua, custodiasque mandata et caeremonias eius, quas ego praecipio tibi hodie, ut bene sit tibi . Si autem audieris, ut facias omnia mandata eius, faciet te Dominus excelsiorem cunctis gentibus quae uersantur in terra. Benedictus eris in ciuitate, et benedictus in agro, benedictus fructus uentris tui, et fructus terrae tuae. Mittet Dominus super cellaria tua, et super omnia opera manum tuarum, benedictionem . Hinc et Ioannes Apostolus ait: In hoc cognoscimus quoniam diligimus natos Dei, cum Deum diligamus, et mandata eius faciamus. Haec enim charitas Dei, ut mandata eius custodiamus, et mandata eius grauia non sunt . Hoc et ipse Dominus ait: Si quis diligit me, sermonem meum seruabit . Probatio ergo dilectionis, exhibitio est operis. Uere enim Deum diligimus, si mandata eius obseruantes, a nostris nos uoluntatibus coarctamus. Nam qui adhuc per illicita desideria defluit, profecto Deum non amat, quia ei in sua uoluntate contradicit.

CAPUT UI De timore

Scriptum est enim: Initium sapientiae timor Domini . Timor Domini gloria, et gloriatio, et laetitia, et corona exsultationis. Timor Domini delectabit cor: et dabit laetitiam et gaudium, in longitudinem dierum . Time Dominum, et recede a malo, quia timenti Deum bene erit in extremis, et in diebus consummationis illius benedicetur . Plenitudo sapientiae, timere Deum . Generatio sapientiae, timor Domini, diuitiae, et uita, et gloria. Timor Domini expellit peccatum, et reprimit uitium, cautum facit hominem atque sollicitum. Nam qui sine timore est, non poterit iustificari. Quia ubi timor non est, ibi dissolutio uitae est. Ubi timor non est, ibi sceleratio est. Ubi timor non est, ibi scelerum abundantia est. Qui timent Dominum, non erunt incredibiles uerbo illius: et qui diligunt eum, conseruabunt uiam eius. Qui timent Dominum, praeparabunt corda sua, et in conspectu illius santificabunt animas suas. Qui timent Dominum custodient mandata eius, et patientiam habebunt usque ad inspectionem eius . Timor Domini, non despicere iustum hominem pauperem, et non magnificare uirum peiorem diuitem. Dauid enim dicit: Seruite Domino in timore, et exsultate ei cum tremore . Et, Timete Dominum, omnes sancti eius, quoniam nihil deest timentibus eum . Et, Beati omnes qui timent Dominum: qui ambulant in uiis eius . Moyses quoque ait: Post Dominum Deum uestrum ambulate, et ipsum timete, et praecepta eius custodite, et acquiescite illi (Deut. XIII iuxta LXX). Apostolus quoque dicit: Cum timore et tremore uestram ipsorum salutem operemini . Iterum Salomon ait: Corona sapientiae timor Domini, replens pacem et salutis fructum: utraque autem sunt dona Dei . Metuentes Dominum sustinete misericordiam eius, et non deflectatis ab illo, ne cadatis. Qui timetis Dominum, credite illi: et non euacuabitur merces uestra. Qui timetis Dominum, diligite illum: et illuminabuntur corda uestra . Beatus cui donatum est habere timorem Dei. Timor Domini sicut paradisus benedictionis, et super omnem gloriam operuerunt illum . In timoris etenim laude adhuc Salomon ait, Timor Domini apponet dies . Timeamus, ergo fratres, illo timore Domini, qui sanctus permanet in saeculum saeculi ; illo casto timore qui nobis ad dies temporis huius adiiciat dies aeternos, dies perpetuos, dies perennes et immortales, imo diem unum sine uespera et infinitum, diem felici gaudio plenum, indeficienti luce refertum, angelico comitatu suffultum; diem inquam, quem nox non interpolat, tenebrae non obscurant, nubilum non offuscat, importabilem non efficit calor aestatis, pigrum non reddit frigus hiemis; dies qui nobismet unus erit cum sanctis, communis cum angelis, aeternus cum utrisque; qui nobis cum felici gaudio consortium tribuat angelorum, et socios faciat patriarcharum, in numero computet prophetarum, in exsultatione socios faciat apostolorum. Et quia apostolus Ioannes in canonica dicit: Timor non est in charitate, sed perfecta charitas foras mittit timorem, et quia timor poenam habet, et qui timet, non est perfectus in charitate , necesse est duos discrete et diligenter intelligamus timores. Duo sunt igitur timores. Unus quo timent homines Deum, ne mittantur in gehennam. Ipse est timor ille, qui introduxit charitatem, sed sic uenit ut exeat. Si enim adhuc propter poenas times Deum, nondum amas, quem sic times: non bona desideras, sed mala caues. Sed ex eo quod mala caues, corrigis te, et incipis bona desiderare. Cum bona desiderare coeperis, erit in te timor sanctus, ille scilicet, ne ipsa bona amittas, non ne mittaris in gehennam, sed ne te deserat praesentia Domini, quem amplecteris, quo aeterno frui desideras. Frater quidam interrogauit senem dicens: Quomodo uenit timor Domini in animam? Et dixit senex: Si habet homo humilitatem, et paupertatem, et non iudicet alterum; sic uenit in eum timor Dei. Dixit quidam senex: Timor et humilitas, et egestas uictualium, et planctus maneat in te. Et alius senex dixit illud: Quidquid odio habes, alii ne facias . Si odio habes eum qui tibi male loquitur, ne tu male loquaris de aliquo. Si odio habes eum qui tibi calumniam facit, ne tu calumniam facias alicui. Si odio habes eum qui te in contemptu ducit, aut iniuriis appetit, nihil tu horum facias cuiquam: Qui ergo uerbum istud custodire potest, sufficit ei ad salutem. Dixit quidam senex: Uita Monachi haec est. Operatio, obedientia, meditatio, et ut non iudicet, non obloquatur, non murmuret. Scriptum est enim: Qui diligitis Dominum, odite malum. Monachi uita haec est, non ingredi cum iniustis, neque uidere oculis suis mala, neque curiose agere, neque audire inania, neque aliena rapere, sed magis sua tribuere, neque superbire corde, neque cogitatione malignari, neque uentrem implere, sed cum discretione omnia agere . Ecce in his est monachus. Dixit Abbas Iacob: Quia sicut lucerna obscurum cubiculum illuminat, ita timor Domini, si uenerit in cor hominis, illuminat eum, et docet omnes uirtutes et mandata Dei. Interrogauerunt quidam patrum Abbatem Macharium Aegyptium, dicentes: Quomodo et quando manducas, et quando ieiunas, corpus tuum siccum sic est? Et dixit eis senex: Sicut lignum in manu hominis quo frutices in igne uersantur arescit, ita si homo habuerit mentem suam in timore Dei, ipse timor Dei ossa eius consumit.

CAPUT UII. De sapientia quae Christus est.

Corona sapientiae (ut ait Scriptura) timor Domini est, et initium sapientiae, timere Deum, et plenitudo sapientiae, et radix sapientiae timor Domini est . Timeamus ergo, charissimi, Dominum, et animas nostras praeparemus, ad excipiendam sapientiam, ut sapienter, et pie, et iuste uiuentes, cum ipsa sapientia, regna mereamur possidere perpetua. Sic enim scriptum est: Qui custodierint illam, iustificabuntur ab ea, et facile uidebitur ab iis qui diligunt eam, et inuenietur ab iis qui quaerunt illam . Scriptum est enim: Concupiscentia itaque sapientiae deducit ad regna perpetua . Propterea ait Salomon: Optaui, et datus est mihi sensus: inuocaui, et uenit in me spiritus sapientiae, et proposui pro luce habere illam. Super salutem et omnem pulchritudinem dilexi illam, quoniam inexstinguibile est lumen illius. Uenerunt autem mihi omnia bona pariter cum illa, et innumerabilis honestas per manus illius, et laetatus sum in omnibus, quoniam antecedebat me ista sapientia. Infinitus enim thesaurus est hominibus, quo qui usi sunt, participes facti sunt amicitiae Dei. Est enim in illa spiritus intelligentiae, sanctus, unicus, multiplea, subtilis, mobilis, disertus, incoinquinatus, certus, suauis, amans bonum, acutus, quem nihil uetat benefaciens, humanus: stabilis, secutus, omnem habens uirtutem, omnia prospiciens, et qui capiat omnes spiritus intelligibilis. Nam omnibus mobilibus, mobilior est sapientia. Uapor est enim uirtutis Dei et emanatio claritatis omnipotentis Dei sincera. Candor est enim lucis aeternae, et speculum sine macula Dei maiestatis, et imago bonitatis illius . Est enim (ut dicitur) haec speciosior sole, et super omnem stellarum dispositionem luci comparata inuenitur prior. Luci enim succedit nox, sapientia autem uincit malitiam . Ut enim dicitur: Attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suauiter. Sobrietatem enim et sapientiam docet, et iustitiam et uirtutem quibus utilius nihil est in uita hominibus . Thesaurus enim magnus est sapientia, quam qui inuenerit, inueniet uitam: et qui possederit illam, immortalitatis habebit coronam. Ipsa est enim quae stabiles facit in fide, certos in uerbo, dulces in eloquio, hilares in dato, in misericordia humanos, in respondendo suaues, in discernendo sagaces, in prosperitate mites, in aduersitate securos, acutos in sensu, perlucidos in facto, candidos in uultu, et fortes in conflictu . Unde ergo sapientia uenit, et quis est locus intelligentiae? Abscondita est ab oculis omnium uiuentium. Deus intelligit uiam eius, et ipse nouit locum illius. Ipse enim dixit homini: Ecce timor Domini, ipse est sapientia, et recedere a malo intelligentia . Diligamus ergo eam, fratres, ut diligamur ab ea. Ipsa enim sapientia quae Christus est, dicit: Ego sapientia habito in consilio, et eruditis intersum cogitationibus. Meum est consilium et aequitas, mea est prudentia, mea est et fortitudo. Ego diligentes me diligo, et qui mane uigilauerint ad me, inuenient me. Mecum sunt diuitiae et gloria. Melior est fructus meus auro et lapide pretioso. In uiis iustitiae ambulo, ut ditem diligentes me, et thesauros eorum repleam . Diligit enim Deus illum qui diligit sapientiam. Sapientia enim filiis suis uitam praeparat, diligentibus se iustitiam ministrat, amantibus se prudentiam donat. In tentatione cum illo ambulat, et iter directum illi praeparans, absconsa sua denudat, illi scientiam et intellectum prudentiae thesaurizat. Ergo qui tenuerit illam, uitam haereditabit aeternam.

CAPUT UIII. De prudentia.

Prudentia namque ornamentum est omnium uirtutum, gloria uerbi, decusque sermonis, sicut scriptum est: Ornamentum aureum prudenti, doctrina, et quasi brachiale in brachio dextro . Prudentia custos est oris, gubernatio actionis, temperantia cordis, moderatio linguae, omniumque statera uerborum, et ponderatio rerum. Sic enim scriptum est: Uerba prudentium statera ponderabuntur . Hinc et Paulus ait: Sermo uester semper in gratia sale sit conditus, ut sciatis quomodo oporteat uos unicuique respondere . Diligamus et nos, fratres, hanc clarissimam uirtutem, quae nobis gubernationem animi disponat, et discretionem mentis confirmet. Sic enim scriptum est: Qui sapiens est, multa gubernatur prudentia . Diligamus prudentiam quae gressus operis nostri dirigat, et actus cogitationis disponat. Scriptum est enim: Uir prudens dirigit gressus suos . Diligamus prudentiam quae nobis spiritalem aedificet domum, et aedificatam sublimiter roboret. Scriptum est enim: Sapientia aedificabitur domus, et prudentia roborabitur . Diligamus prudentiam, quae nobis ornamenta morum, et copiam ministret uirtutum, quae ori nostro legem ueritatis insinuet, et sermonem sapientiae et intellectus multipliciter adornet, sermonibus nostris aureum ornamentum imponat, et labiis nostris munus argenteum conferat: moribus nostris iugem custodiam, congruam ministret et gloriam.

CAPUT IX. De simplicitate.

Magna est quidem prudentiae uirtus, sed necesse est ut simplicitatis uirtute temperetur. Sic enim Dominus in Euangelio ait: Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae . Et de Iob simplici uiro, Dominus ad diabolum ait: Nunquid considerasti seruum meum Iob, quod non sit similis ei super terram, simplex, rectus, et timens Deum, et recedens a malo ? Diligamus ergo, fratres, hanc magnam uirtutem, quae de Altissimi thesauro prodit, quae quamuis omnibus Christianis, maxime autem necessaria est monachis, qui uitae propositum simplicitatis ornare debent officio. Scriptum est enim: Sentite de Domino in bonitate, et in simplicitate cordis quaerite illum, quoniam inuenitur ab iis qui non tentant illum: apparet autem eis qui fidem habent in illum . Diligamus ergo simplicitatem cordis, ut ab illa actus nostri dirigantur in uiam salutis. Scriptum est enim: Simplicitas iustorum diriget eos . Obediamus uerbis Pauli praedicatoris egregii, qui nos admonet, dicens: Uolo uos sapientes esse in bono, simplices in malo . Debet enim electorum corda prudentia in bonum iugiter acuere, et simplicitas ab acumine prudentiae temperare, ne aut prudentia modum rectitudinis excedat, aut simplicitas ignorantiae fallacia torpescat. De Iacob enim legitur: Quod esset uir simplex, et in domo habitans , quia nimirum omnes qui in curis exterioribus spargi refugiunt, simplice in cogitatione, atque in conscientae suae habitatione consistunt, ne dum ad multa foris inhiant, a semetipsis alienati cogitationibus recedant. Curramus ergo per simplicitatis itinera, ut ad perennitatis per eam citius peruenire mereamur patriam, ubi immortalitatis stolam et simplicitatis recipere mereamur praemia.

CAPUT X. De patientia.

De hac uirtute patientiae sic Dominus ait: In patientia uestra possidebitis animas uestras . Et Paulus discipulus eius dicit: Induite uos sicut electi Dei, sancti et dilecti uiscera misericordiae, benignitatem, humilitatem, modestiam, patientiam, supportantes inuicem in charitate . Salomon quoque ait: Doctrina uiri per patientiam noscitur, et gloria eius est iniqua praetergredi . Iacobus Apostolus praedicans ait: Patientia autem opus perfectum habeat, ut sitis perfecti et integri, in nullo deficientes . Et Paulus iterum dicit: Corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos, patientes estote ad omnes . Curramus ergo, dilectissimi fratres, per hanc patientiae uiam, et diligamus eam, quia non habet offendiculum, sed plenum et aeternum per se currentibus in futuro retribuet gaudium. Magna est enim, fratres, uirtus patientiae, quae laedentes se non laedit, sed diligit: quae iniurianti se iniurias remittit, non reddit: cui nocere potest non nocet, sed parcit. Radix enim omnium et custos uirtutum, patientia est. Per patientiam uero possidemus animas nostras . Custodem igitur conditionis nostrae patientiam Dominus esse monstrauit: quia in ipsa possidere nosmetipsos docuit. Patientia autem uera, est aliena mala aequanimiter perpeti: et contra eam qui mala irrogat, dolore nullo moueri. Patientiae ergo uirtus est, fratres, quae nos Deo commendat, et a malis omnibus custodit, et seruat. Ipsa est quae iram temperat, linguam refrenat, et mentem gubernat. Ipsa est quae pacem custodit, disciplinam moderate peragit, libidinis impetum frangit, uiolentiam comprimit, et incendium simultatis exstinguit. Coercet potentiam diuitum, refouet inopiam pauperum, facit humiles in prosperis, fortes in aduersis, contra iniurias et contumelias mites. Tentationes expugnat, persecutiones tolerat. Ipsa est quae fidei nostrae fundamenta fortiter munit, incrementa spei nostrae sublimiter prouehit, et actus uitae nostrae dirigit. Ipsa nos ut tenere possimus uiam Christi, patienter gubernat, et ut filii Dei perseueremus, immobiliter confirmat. Hanc enim uirtutem, fratres dilectissimi, cum gaudio diligere, et totis uiribus amplecti debemus. Cito enim fructum patientiae, eiusque praemium recipiemus, si cum illa usque in finem perseueremus. Sic enim et Iacobus apostolus ait: Ecce iudex ante ianuam assistit, et uobis praemia patientiae, et aduersariis uestris poenam quam merentur, restituat . Ante ianuam dicit, quia proximus nobis est, et paratus Dominus Iesus Christus, et ad dimittenda nobis rogantibus delicta, et ad reddenda patientiae praemia. Dicebant de abbate Isidoro, qui erat presbyter in Scythia: quia si quis habuisset fratrem infirmum, aut pusillanimem, aut iniuriosum, et uolebat eum expellere foras, ille dicebat: Adducite eum ad me. Et apprehendens, cum patientia sua curabat animum fratris illius. Uenerunt aliquando latrones in monasterium cuiusdam senis, et dixerunt ad eum: Omnia quaecunque in cella tua sunt tollere uenimus; et ille dixit: Quantum uobis uidetur, filii, tollite. Tulerunt ergo quaecunque inuenerunt in cella, et abierunt. Obliti sunt autem ibi saccellum qui erat absconditus in cella. Senex uero secutus est, post eos clamans et dicens: Filii, tollite quod obliti estis in cella. Illi uero admirantes patientiam eius, reuocauerunt et restituerunt omnia in cella eius. Et poenitentiam egerunt omnes ad inuicem dicentes: Hic uere homo Dei est.

CAPUT XI. De humilitate.

Haec uirtus humilitatis, quamuis omnium esse debeat Christianorum, maxime autem in cordibus habitare, et requiescere debet monachorum. Unde Isidorus ait : Summa monachi uirtus, humilitas; summum uitium eius, superbia est. Tunc autem se quisque monachum iudicet, quando se minimum existimauerit, etiam cum maiora uirtutum opera gesserit. Qui mundum deserunt, et tamen uirtutes praeceptorum sine cordis humilitate sequuntur, isti quasi de excelso grauius corruunt, quia deterius per uirtutum elationem deiiciuntur, quam per uitia prolabi potuerunt. Semper conscientia serui Dei humilis esse debet et tristis, scilicet ut per humilitatem non superbiat, et per utilem moerorem cor ad lasciuiam non dissoluat. De hac summa uirtute Dominus ait: Omnis qui se exaltat humiliabitur, et qui se humiliat exaltabitur . Hinc et Iacobus apostolus ait: Glorietur autem frater humilis in exaltatione sua . Quia omnis frater qui aduersa humiliter pro Domino suffert, sublimiter ab illo regni praemia percipiet. Hinc et beatus Petrus apostolus ait: Quia Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam . Omnes enim dicit, seniores scilicet, et adolescentes, quibus inuicem uidetur humilitatis insinuare uirtutem: et his uidelicet regendo, et illis humiliter obsequendo. Omnes ergo humilitatem in alterutrum uel exemplo, uel etiam uerbo docet insinuare, quia nimirum omnibus superbiae uitium (quod angelos de coelo deiecit) nouerat esse cauendum. Et quae sit gratia, quam humilibus promittit donandam, sequenter exponit dicens: Humiliamini igitur sub potenti manu Dei, ut uos exaltet in tempore uisitationis . Hanc ergo gratiam humilibus tribuit, ut quo magis humiliati fuerint tempore certaminis propter ipsum, eo gloriosius exaltentur tempore retributionis ab ipso. Hinc Psalmista ait: Iuxta est Dominus iis qui tribulato sunt corde, et humiles spiritu saluabit . Omnis autem humilitas non tam in sermone quam in mente est, ut humiles nos conscientia nouerit, et nunquam nos uel scire uel intelligere, uel esse aliquid existimemus. Mirabiliter enim culmen humilitatis rex et propheta Dauid retinebat, cum diceret: Domine, non est exaltatum cor meum, neque elati sunt oculi mei , etc. Ipse iterum ait: Sacrificium Deo spiritus contribulatus . Et iterum: Uide humilitatem meam et laborem meum, et dimitte omnia delicta mea . Si ergo humiliatum cor sacrificium Deo est, sacrificium obtulit quando dixit: Domine, non est exaltatum cor meum, etc. Quod si aliquis eremita cellulae suae uacans, talia diceret, magna patientiae laude fulgeret, sed quia hoc purpuratus rex et eximius prophetarum dicebat, humilitatis eius exemplum per uniuersum mundum diffusa laudet Ecclesia. Quae ideo maxime inter uirtutes eximias humilitas honorata consurgit, quoniam eam dignatio maiestatis assumpsit. Dixit abbas Antonius : Uidi omnes laqueos inimici tensos in terra, et ingemiscens dixi: Quis putas transiet istos? Et audiui uocem dicentem: Humilitas. Dicebat abbas Serapion: Quia multos labores corporales plusquam filius meus Zacharias feci, et non perueni ad mensuras humilitatis et taciturnitatis eius. Abbas Moyses dixit fratri Zachariae: Dic mihi, quid faciam? At ille tollens cucullam de capite suo, misit illam sub pedibus suis, et conculcans eam dixit. Nisi ita conculcatus fuerit homo, non potest monachus esse. Interrogatus senex, quare inquietaretur a daemonibus, respondit: Quia arma nostra abiecimus, quae sunt contumeliae, humilitas, paupertas et patientia. Interrogatus senex, quid esset perfectio, respondit: perfectio hominis est humilitas. Quantum enim quis ad humilitatem profecerit, et inclinatus fuerit, tantum eleuabitur ad profectum, quia humilitas magnum opus est et diuinum. Uia autem humilitatis haec est, ut labores corporales assumere debeat homo, et habeat seipsum peccatorem et ponat se subiectum in omnibus, et non attendat aliena peccata, sed sua semper aspiciat, et deprecetur pro illis sine intermissione Deum.

CAPUT XII. De pace.

Nemo se apud Deum magis exaltat, quam qui se apud semetipsum propter Deum humiliat. Ad hoc enim a Deo humilis exaltatur, ut filius Dei et haeres Christi uocetur. Tantum est ut pacem sequatur, quia pacem quaerere debet et sequi, filius pacis. Taliter enim nos admonens Apostolus dicit: Pacem sequimini cum omnibus, et sanctimoniam, sine qua nemo uidebit Deum . Ipse quoque Dominus in Euangelio ait: Beati pacifici, quoniam filii Dei uocabuntur . Nam inter sua diuina mandata et magisteria salutaria, passioni iam proximus, hoc nobis praeceptum atque mandatum commendauit Saluator custodiendum. Ait enim: Pacem meam do uobis, pacem meam commendo uobis . Hanc nobis haereditatem ascendens Dominus in coelum reliquit, et sequi eam per suum fidelissimum regem Dauid atque Prophetam mandauit. Ait enim: Declina a malo, et fac bonum: inquire pacem, et persequere eam . Si hanc enim sincero corde sequi uoluerimus, Christi haeredes erimus. Si autem Christi haeredes cupimus esse, in Christi pace debemus uersari. Si filii Dei sumus, pacifici esse debemus. Pacificos enim esse oportet Dei filios et humiles, mente mites, corde simplices, sermone puros, animo innocentes, affectu concordes, fideliter sibimet ac unanimiter cohaerentes.

CAPUT XIII. De obedientia.

De obedientia sic beatus Petrus apostolus dicit: Propter quod succincti lumbos mentis uestrae, sobrii in omnibus, perfecte sperate in eam quae offertur uobis gratiam, in reuelatione Iesu Christi, quasi filii obedientiae . Recte filios obedientiae uult illos existere, quos in praefatione, in sanctificationem Spiritus, in obedientiam et aspersionem sanguinis Iesu Christi dixerat electos . Debet ergo obedientia et in aduersis ex suo aliquid habere, et rursum in prosperis ex suo aliquid omni modo non habere, quatenus et in aduersis tanto sit uerior, quanto a praesenti ipsa (quam diuinitus percipit) gloria, funditus ex mente separatur. Ab omnipotente Domino obedientia usque ad mortem seruanda praecipitur, sicut Ueritas ait: Non possum ego a meipso facere quidquam, sed sicut audio, iudico . Ipse sicut audit, iudicat. Tunc etiam obediet patri, cuius iudex huius uenerit saeculi. Ne nobis usque ad praesentis uitae terminum obedientia laboriosa appareat, Redemptor noster indicat, qui hanc etiam cum iudex uenerit, seruat. Quid ergo mirum, si peccator homo obedientiae in praesentis uitae breuitate se subiicit, quando hanc mediator Dei et hominum etiam cum obedientes remunerat, non relinquit? Sciendum est, nunquam per obedientiam malum fieri, aliquando autem debet per obedientiam bonum quod agitur intermitti. Neque enim mala in paradiso arbor exstitit, quam Deus homini ne contingeret interdixit . Sed ut melius per obedientiae meritum homo bene conditus cresceret, dignum fuerat ut hunc etiam a bono prohiberet, quatenus tanto uerius hoc quod ageret uirtus esset, quanto et a bono cessans, auctori suo se subditum humilius exhiberet. Scriptum est enim, Melior est obedientia quam uictimae . Obedientia quippe uictimis iure praeponitur, quia per uictimas aliena caro, per obedientiam uero uoluntas propria mactatur. Tanto igitur quisque Deum citius placat, quanto ante eius oculos repressa arbitrii sui superbia, gladio praecepti se immolat. Hinc abbas Basilius interrogatus, quomodo sibi inuicem fratres obedire deberent, respondit: Sicut serui Domini, secundum quod praecepit Dominus: Quia qui uult in uobis esse magnus, fiat omnium nouissimus et seruus: sicut filius hominis non uenit ministrari, sed ministrare. Plantauit quidam senex lignum aridum in eremo, et uolens obedientiam fratris probare, dixit ei: Per singulos dies riga lignum istud, donec fructum faciat. Erat autem longe ab eis aqua. Quod cum fecisset frater ille per tres annos, lignum illud uiride factum est, et fructum attulit. Sumens autem ex fructu eius senex, detulit ad Ecclesiam, et dixit fratribus: Accipite et manducate obedientiae fructum. Dicebat senex, quod nihil sic quaerit Deus ab iis qui initium habent conuersionis, quomodo obedientiae laborem. Quidam saecularis renuntiauit saeculo, et uenit in monasterium, adducens secum filium suum paruulum. Quem abbas tenens, infantulum osculabatur, et dixit patri eius: Amas hunc? Et ille respondit, Etiam. Et iterum dixit illi: Diligis eum? Et respondit, Etiam. Postea dixit illi Abbas: Tolle ergo si amas eum, et mitte illum in furnum ardentem. Et tenens eum pater suus, iactauit in furnum ardentem, et statim factus est furnus uelut ros. Ex quo facto acquisiuit sibi gloriam in tempore illo, quemadmodum Abraham patriarcha. Dixit senex: Quia frater qui ad obedientiam patris spiritalis animam dederit, maiorem mercedem habet, quam ille qui eremo solus recesserit: quia ii qui se in eremum relegant, arbitrio suo de saeculo recesserunt; hic autem ordo, qui se ad obediendum dedit, omnes uoluntates suas abiiciens, pendet ad Deum et ad iussionem spiritualis patris, propterea et maiorem gloriam ab aliis habet. Quapropter, o filii, bona est obedientia, quae propter Deum fit. Intendite ergo, filii, uirtutis huius aliqua ex parte uestigium. Obedientia salus est omnium fidelium. Obedientia genitrix est omnium uirtutum. Obedientia regni coelorum inuentrix est. Obedientia coelum aperiens, et hominem de terra eleuans. Obedientia cohabitatrix est angelorum. Obedientia sanctorum omnium cibus est. Ex hac enim ablactati sunt, et per hanc ad perfectionem uenerunt.

CAPUT XIU. De contemptoribus mundi.

Ea quae saeculi amatoribus chara sunt, sancti uelut aduersa refugiunt, plusque aduersitatibus mundi gaudent, quam prosperitatibus delectentur. Alienos constat esse a Deo, quibus hoc saeculum ad omne commodum prosperatur. Seruis autem Dei cuncta huius mundi contraria sunt, ut dum ista aduersa sentiunt, ad coeleste desiderium ardentius excitentur. Magna apud Deum refulget gratia, qui huic mundo contemptibilis fuerit. Nam reuera necesse est, ut quem mundus odit, diligatur a Deo. Sancti uiri ideo contemnere cupiunt mundum, et motum mentis ad superna reuocare, ut ibi se recolligant, unde defluxerunt, et inde se subtrahant, unde dispersi sunt. Qui post renuntiationem mundi ad supernam patriam sanctis desideriis inhiat, ab hac terrena intentione, quasi quibusdam pennis subleuatus erigitur, et in quo lapsus erat per gemitum conspicit, et ubi peruenerit cum gaudio magno intendit. (Isid., lib. III Sent., c. 17.) Sancti uiri funditus saeculo renuntiantes, ita huic mundo moriuntur, ut soli Deo uiuere delectentur, quantumque ab huius saeculi conuersatione se subtrahunt, tantum internae mentis acie praesentiam Dei, et Angelicae societatis frequentiam contemplantur. Uia sine offendiculo, uita monachi, sine cupiditatis et amoris impedimento. Dum enim quisque a consortio mundi abstrahitur, nec cupiditas eum obligat consentientem, nec cruciat sentientem. Bonum est corporaliter remotum esse a mundo, sed multo est melius uoluntate. Utrumque autem uiro perfecto. Ille autem perfectus est, qui huic saeculo corpore et corde discretus est. Onager, ut ait Ieremias, contemnit ciuitatem , et monachi communem saecularium ciuium conuersationem. Hi aduersa uitae nostrae appetunt, prospera contemnunt, ut eum dum ab eis haec uita despicitur, futura inueniatur.

CAPUT XU. De poenitentia.

Omnis peccator in poenitentia duplum habere gemitum debet, nimirum quia et bonum quod oportuit non fecit, et malum quod non oportuit, fecit. Cum ad bona opera non assurgimus, necesse est ut nosmetipsos dupliciter defleamas, quia et recta non fecimus, et praua operati sumus. Per beatum Moysen unus turtur pro peccato, alter uero offerri in holocaustum iubetur . Holocaustum namque totum incensum dicitur. Unum ergo turturem pro peccato offerimus, cum pro culpa gemitum damus. De altero uero holocaustam facimus, cum pro eo quod bona negleximus, nosmetipsos funditus accendentes, igne doloris ardemus. Beatus Iob post flagella proficiens, et semetipsum in magna redargutione discutiens dicit: Idcirco ipse me reprehendo et ago poenitentiam in fauilla et cinere . In fauilla enim et cinere poenitentiam agere est, contemplata summa essentia, nihil aliud quam fauillam se cineremque cognoscere. In cilicio asperitas et compunctio peccatorum, in cinere autem puluis ostenditur mortuorum. Et idcirco utrumque adhiberi ad poenitentiam solet, ut in compunctionis cilicio cognoscamus quid per culpas fecimus, et in fauilla cineris, perpendamus quid per iudicium facti sumus. Fidelis quisque dum cogitationes in iudicio exquiri subtiliter non ignorat, semetipsum introrsus discutiens, ante iudicium uehementer examinat, ut districtus Iudex eo iam tranquillius ueniat, et cor quod discutere appetit, pro culpa punitum cernat. Quia eam dum nos punimus, ipse nequaquam in extremo examine iudicat. Paulo attestante qui ait: Si nosmetipsos diiudicaremus, non utique iudicaremur . Quod exterius agimus (nisi poenitentia) interueniente diluamus, in secreto iudiciorum Dei sub quadam occultatione seruatur, ut quandoque etiam de sigillo secreti, exeat ad publicum iudicii. Cum uero pro malis quae fecimus, disciplinae flagello atterimur, et haec per poenitentiam deflemus, iniquitatem nostram signat et curat, quia nec multa hic deserit, nec in iudicio puniendo seruat. Bene se iudicet iustus in hac uita, ne iudicetur a Deo damnatione perpetua. Tunc autem iudicium de se quisque sumit, quando per dignam poenitentiam sua praua facta condemnat. Amaritudo poenitentiae facit animum sua facta subtilius discutere, et dona Dei, quae contempsit, flendo commemorare. Nihil autem peius quam culpam agnoscere, nec deflere. Duplicem habere fletum debet in poenitentia omnis peccator. Siue quia per negligentiam bonum non fecit, seu quia malum per audaciam perpetrauit. Quod enim oportuit non gessit, et gessit quod agere non oportuit. Ille poenitentiam digne agit, qui reatum suum satisfactione legitima plangit, condemnando scilicet atque deflendo quae gessit, tanto inde plorando profundius, quanto exstitit in peccando procliuius. Ille poenitentiam digne agit, qui sic praeterita mala deplorat, ut futura iterum non committat. Nam qui plangit peccatum, et iterum admittit peccatum, quasi si quis lauet laterem crudum, quem quanto magis eluerit, tanto amplius lutum facit. Quamuis quisque sit peccator et impius, si ad poeaitentiam conuertatur, consequi ueniam posse creditur. Festinare debet ad Deum poenitendo unusquisque dum potest, ne si dum potest noluerit, cum tarde uoluerit, omnino non possit. Proinde Propheta ait: Quaerite Dominum dum inueniri potest: inuocate eum, dum prope est . Si quando quis peccare potest, poenitet, uitamque suam uiuens ab omni crimine corrigit, non dubium quin moriens ad aeternam transeat requiem. Qui autem praue uiuendo poenitentiam in mortis agit periculo, sicut eius damnato incerta est, sic remissio dubia. Quamuis per poenitentiam propitiatio peccatorum sit, sine metu homo esse non debet, quia poenitentiae satisfactio diuino pensatur iudicio, non humano. Proinde quia miseratio Dei occulta est, sine intermissione flere necesse est. Neque enim unquam oportet poenitentem habere de peccatis securitatem. Nam securitas negligentiam parit, negligentia autem saepe incautum ad uitia transacta reducit. Dum per poenitentiam expulsa fuerint ab homine uitia, si forte post haec intercedente securitate, quaelibet culpa subrepserit, confestim delectationes pristinae uitiorum auidius irrepunt, pulsantesque hominem in consueta opera grauius pertrahunt, ita ut sint nouissima illius peioru prioribus .

CAPUT XUI. De confessione.

Hinc Iacobus ait: Confitemini alterutrum peccata uestra, et orate pro inuicem, ut saluemini . In hac autem sententia illa debet esse discretio, ut quotidiana leuiaque peccata alterutrum coaequalibus confiteamur, eorumque quotidiana credamus oratione saluari. Porro grauioris leprae immunditiam, iuxta legem Sacerdoti pendamus, atque ad eius arbitrium, qualiter et quanto tempore iusserit, purificari curemus . Hinc et Dauid ait: Reuela Domino uiam tuam, et spera in eo . Uelum quoddam est densitas peccatorum, unde uia, id est uita nostra tenebrosa, amictus circumdatione uestita est. Hanc reuelamus, quando delicta nostra tenebrosa promptissime confitemur. Item ipse Dauid: Confitemini Domino quoniam bonus, quoniam in saeculum misericordia eius . Confessionem istam, ad medicinam plenitudinis applicandam designat. Sed et hoc quoque ad praeconium Domini pertinere non dubium est, quando maior est gloria pietatis, confitenti parcere, quam uiuenti sine offensione praestare. Et ne aliquis de culparum suarum numerositatibus terreretur, addit quoniam bonus. Quis enim dubitet ad eum recurrere, quem sibi audit posse celerrime subuenire. Addidit, quoniam in saeculum misericordia eius. Audito bono Domino, ne se humana negligentia a studiosa et sedula supplicatione suspenderet, remedii causam dicit, ut ad confessionem celerem Domini debeat munere festinare. Confiteamur ergo, fratres, Domino nostro, quia bonus est, et peccata dimittit. Humilitatis testimonia sunt, et iniquitatem suam quemque cognoscere, et cognitam uoce confessionis aperire. Usitatum humani generis uitium est, et labendo peccatum committere, et commissum non confitendo prodere, sed negando defendere, atque conuictum defendendo multiplicare. Indicia uerae confessionis sunt, si unusquisque cum se peccatorem dicit, id de se dicenti etiam alteri non contradicit. Scriptum est: Iustus in principio accusator est sui . Curandum summopere est, ut mala quae fecimus et sponte fateamur, et haec aliis arguentibus, non negemus. Superbiae quippe uitium est, ut quod se quisque fateri quasi sua sponte, dignatur, hoc sibi dici ab aliis dedignetur.