Library › Latin: Early Christian Writings › Documenta Controversiae Adoptianae
This dossier, printed with the works of Alcuin, gathers documents of the Adoptionist controversy, which divided the Spanish and Frankish churches in the late eighth century. It opens with the letter of the bishops of Spain to the bishops of Gaul, Aquitaine and Austrasia, which denounces Beatus, ‘the wicked presbyter of Asturias’, and defends the teaching that Christ in his human, servile form was adopted, appealing to Hilary, Ambrose, Augustine, Isidore, Ildefonsus, Julian and other Fathers. There follow the synodal letter of the Council of Frankfurt to the Spanish bishops, Charlemagne’s letter to Elipandus and the Spanish bishops, excerpts from the work of Etherius and Beatus against Elipandus, Elipandus’s letter to Abbot Fidelis and his statement of belief, and letters of the eighteenth-century Valencian scholar Gregorio Mayans.
Adoptionism, associated with Elipandus of Toledo and Felix of Urgell, held that Christ in his humanity was the adoptive Son of God, and it was condemned by Frankish councils, by the popes and in treatises by Alcuin and Paulinus of Aquileia. The documents gathered here let readers hear both sides in their own words, including the Spanish bishops and their Asturian opponents. They are important for the history of doctrine and for relations between the Frankish and Spanish churches.
About this edition. The Latin text comes from Corpus Corporum, the Latin text repository of the University of Zurich (edition: Jacques-Paul Migne, Patrologia Latina, vol. 101, Parisiis 1851), reused with attribution for non-commercial purposes (CC BY-NC-SA). Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.
Latin · Early Christian Writings
Documenta Controversiae Adoptianae
Various authors · Epistola Episc. Hispaniae ad Episcopos Galliae, Aquitaniae et Austriae, In… · every word parsed
1
Dominis et in Christo reuerendissimis fratribus Galliae et Equitaniae [ Ita cod. ms.; leg. Aquitaniae] atque Austriae cunctis sacerdotibus. Nos indigni et exigui Spaniae praesules et caeteri Christi fideles in Domino aeternam salutem. Amen.
I
Ad notionem nostram peruenit lugubris et funesta opinio, quae nos usquequaque contriuit in eo, quod antiphrasii Beati, nefandi Austuriensis presbyteri, pseudo–Christi et pseudo–prophetae pestiferi dogmatis sermo uipereus et nidor sulfureus arcana pectoris uestri usquequaque foedauerit ob illud, quod carnis adoptio in Filio Dei secundum humanae seruitutis formam nequaquam fuisse asserit; nec ueram ex Uirgine uisibilem formam susceperit.
II
Nos igitur e contrario secundum sanctorum uenerabilium Patrum Hilarii, Ambrosii, Agustini [ Ita cod. ms.; leg. Augustini], Hieronymi, Fulgentii, Isidori, Eugenii, Ildephonsi, Iuliani et caeterorum orthodoxorum atque catholicorum dogmata confitemur et credimus, Deum Dei Filium ante omnia tempora sine initio ex Patre genitum, coaeternum et consimilem et consubstantialem, non adoptione, sed genere, neque gratia, sed natura: idipsum eodem Filio attestante: Ego et Pater unum sumus , et caetera quae de diuinitate sua idem uerus Deus et uerus homo nobis locutus est; pro salute uero humani generis, in fine temporis ex illa intima et ineffabili Patris substantia egrediens et a Patre non recedens, huius mundi infima petens, ad publicum humani generis apparens, inuisibilis uisibile corpus assumens de uirgine, ineffabiliter per integra uirginalia matris enixus; secundum traditionem Patrum confitemur et credimus, eum factum ex muliere, factum sub lege, non genere esse Filium Dei, sed adoptione [ Ms., adobtione; ita semper ]; neque natura, sed gratia, idipsum eodem Domino attestante, qui ait: Pater maior me est . Et Euangelista de illo: Puer autem crescebat et confortabatur plenus sapientia, et gratia Dei erat in illo . Et iterum: Uidimus gloriam eius, quasi gloriam Unigeniti a Patre plenum gratia et ueritate .
III
De qua adoptione carnis beatus Ambrosius in Libro de Trinitate loquitur dicens: « Quomodo conuersi estis ad Deum a simulacris seruitis [Leg. seruire], Deo uiuo et uero ; illi enim dii esse simulantur, natura autem Deus uiuus et uerus est. Nam et ipso usu nostro est adoptiuus filius et uerus filius. Adoptiuum filium non dicimus natura esse, qui uerus est filius. » Item post aliqua: « Partus enim Uirginis non naturam mutauit, sed generandi usum nouauit. Denique caro de carne nata est. Habuit ergo de suo Uirgo, quod traderet. Non enim alienum dedit mater, sed proprium e uisceribus suis contulit, inusitato modo, sed usitato munere. Habuit igitur carnem Uirgo, quam naturae solemnis iure transcripsit in foetum. Eadem igitur secundum carnem generantis Mariae genitique natura, nec dissimilis fratribus, quia dicit Scriptura, ut per omnia fratribus similis fieret . Similis utique Dei Filius nostri, non secundum diuinitatis plenitudinem, sed secundum animae rationabilis, et ut expressius dicamus, humanae [ Ambr., humani] nostrique corporis ueritatem. » 569
IV
Item beatus Hilarius Pictauiensis dicit: « Parit Uirgo, partus adest; uagit infans, laudantes angeli adorant; panni sordent, Deus adoratur: ita paternitatis [ Hilar., potestatis] dignitas non amittitur, dum carnis humilitas adoptatur. »
V
Item beatus Hieronymus in Expositione Apocalypsis, ubi dicit: « Calculum candidum, id est, gemma alba adoptio carnis in Filio Dei . » Item in epistola ad Caesarium: « Non istud uerbum, quod in Patre et cum Patre fuisse esse credendum est, sed homo, quem in gratia salutis Deus uerbum susceperat, audiuit: Ego hodie genui te . Hic filius hominis per Dei Filium in Dei Filio esse promeretur, nec adoptio a natura separatur, sed natura cum adoptione coniungitur. »
VI
Beatus quoque Augustinus in Exposito [ Ita ms. ] Euangelii secundum Ioannem, iuxta formam deitatis ita dicit: « Filius Dei non est adoptione sed genere, neque gratia sed natura. » Item in Homilia secundum humanae seruitutis formam ita dicit: « Homo adoptatur, cuius gloriam quaesiuit, qui est ab illo unicus natus. » Ecce, quem Augustinus dicit adoptatum, hunc Ioannes apostolus dicit, Aduocatum habemus apud Patrem Iesum Christum, qui etiam interpellat pro nobis .
VII
Igitur beatus Isidorus in Libro Etymologiarum ita dicit: « Unigenitus autem uocatur secundum Diuinitatis excellentiam, quia sine fratribus: primogenitus secundum susceptionem hominis, in qua per adoptionem gratiae fratres habere dignatus est, de quibus esset primogenitus. »
VIII
Item praedecessores nostri Eugenius, Ildephonsus, Iulianus, Toletanae sedis antistites in suis dogmatibus ita dixerunt in missam [in missa] de Coena Domini: « Qui per adoptiui hominis passione [ Leg. passionem] dum suo non indulsit corpori, nostro demum, id est, iterum non pepercit. » Et alibi: « Qui pietati tuae per adoptiui hominis passione [ Leg. passionem] quasi quasdam in praesentis populi acquisitione manubias cum non exhibuerit e coelo, exhibuerit e triumpho: et cum non habuerit diuinitas immutabilis pugnam, habuerit fragilitas assumpta uictoriam. « Item in missa de Ascensione Domini: « Hodie Saluator noster post adoptionem carnis sedem repetit deitatis. » Item in missam [in missa] Defunctorum: « Quos fecisti adoptionis participes, iubeas haereditati tuae esse consortes. » Ecce, quos in adoptione participes esse non dubitat, consortes fieri in haereditate exoptat.
IX
E. Credimus igitur et confitemur Deum Dei Filium, lumen de lumine, Deum uerum ex Deo uero, ex Patre unigenitum sine adoptione; primogenitum uero in fine temporis, uerum hominem assumendo de Uirgine in carnis adoptione: unigenitum in natura; primogenitum in adoptione et gratia: de quo Apostolus ait: Nam quos praesciuit et praedestinauit conformes fieri imaginis Filii eius, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus . Fratres scilicet eos, de quibus per Psalmistam dicit: Narrabo nomen tuum fratribus meis . Unde fratres, nisi de sola carnis adoptione, per quod fratres habere dignatus est? De quibus Spiritus sanctus per Dauid locutus est: Unxit te Deus Deus tuus oleo laetitiae prae consortibus tuis . Consortes eius sunt, de quibus Ioannes apostolus ait: Charissimi, nunc filii Dei sumus, et nondum apparuit, quid erimus. Scimus, quia cum apparuerit, similes ei er mus, cum uidebimus eum, sicuti est . Similes utique in carnis adoptione, non similes ei in diuinitate. Unctio uero illa Spiritus sancti, in qua maxime in Filio Dei secundum humanitatem, plus quam in electis eius, facta est per septiformem spiritualium charismata [ Ita cod. ] gratiarum; illam esse credimus, quam Isaias loquitur, dicens: Requiescet super eum spiritus Domini, spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, et replebit eum spiritus timoris Domini . Hanc plenitudinem unctionis in solo filio Dei adoptiuo et primogenito esse credimus; in caeteris uero sanctis ad mensuram data est huiusmodi gratia unctionis: de Filio tamen unigenito et sine adoptione, uox Patris, inquiens: Ex utero ante luciferum genui te . Et iterum per Psalmistam: Eructauit cor meum uerbum bonum . Et iterum alibi: Egredietur de ore meo iustitiae ueritas [Leg. iustitiae uerbum ] . Item uox Filii sine adoptione ita dicit: Ante 570 omnem creaturam ego ex ore Altissimi processi priusquam lucifer oriretur, ego eram: priusquam in planitie prosterneres campos, et in altum erigeres montes, ego eram . Cui Pater congaudebat quotidie, dum laetaretur orbe perfecto. Et iterum: Ante colles ego parturiebar: adhuc terram non fecerat; quando praeparabat coelos, aderam: dum uallaret mari terminos, et legem poneret aquis, ego eram . Item uox Patris de Filio primogenito et adoptiuo ita dicit per Moysen: Prophetam suscitabit Dominus Deus de fratribus uestris, ipsum audietis, tanquam me ; et in Euangelio: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacuit, ipsum audite . Et per Dauid: Ipse inuocabit me: Pater meus es tu, Deus meus et susceptor salutis meae; et ego primogenitum ponam illum, excelsum prae regibus terrae; in aeternum seruabo illi misericordiam meam, et testamentum meum fidele ipsi; et ponam in saecula saeculorum sedem eius, et thronum eius sicut dies coeli . Cui iterum ait: Dabo tibi gentes haereditatem tuam et possessionem tuam terminos terrae . Cui iterum Pater per Isaiam dicit: Ego anteibo, et gloriosos terrae humiliabo. Et iterum: Ego ante te ambulabo, et montes planos faciam, et seras ferreas confringam, et dabo tibi thesauros occultos, ut scias, quoniam Dominus Deus tuus ego sum . Et per Michaeam: Nunquia dabo primogenitum meum pro scelere meo; fructum uentris mei pro peccato animae meae . Quod dixit primogenitum, secundum humanitatem; quod dixit fructum uentris mei, secundum diuinitatem. Et iterum de Filio primogenito ad Dauid dicit: Cum dormieris cum patribus tuis, suscitabo de lumbis tuis, qui sedeat super thronum Israel. Ego ero ei in patrem, et ipse erit mihi in filium . Et alibi in libro Iesu filii Sirach: Miserere, Domine, plebi tuae, super quam inuocatum est nomen tuum, et Israel, quem coaequasti primogenito tuo . Apostolus igitur Paulus de diuinitate et humanitate eius commixta loquens ita dicit: Multifarie multisque modis olim Deus locutus est patribus nostris et prophetis, nouissimis diebus locutus est nobis in Filio, quem constituit haeredem uniuersorum, per quem etiam fecit et saecula: cum sit splendor gloriae et figura substantiae eius, portansque omnia uerbo uirtutis suae, purgationem peccatorum faciens, sedet ad dexteram maiestatis in excelsis: tanto melior angelis effectus, quanto differentius prae illis nomen haereditauit. Cui enim dixit aliquando. Filius meus es tu, ego hodie genui te? Et iterum cum introduceret in orbem terrae dixit: Adorent eum omnes angeli eius .
X
His praemissis sanctorum Patrum sententiis assertionibus nostris roboratis, in commune decreuimus, ab eorum decretis nullo modo deuiare uestigiis, sed studiose obedire praeceptis, ita ut in uno eodemque Dei et hominis Filio in una persona; duabus quoque esse naturis plenis atque perfectis, Dei et hominis, Domini et serui, uisibilis atque inuisibilis; tribus quoque substantiis, Uerbi scilicet, animae et carnis, ut credatur in una eademque Dei et hominis persona et homo deificus et humanatus Deus, iuxta beati Augustini eloquium dicentis: « Ex forma enim serui crucifixus est, et tamen Dominus maiestatis dicitur crucifixus. Talis enim erat illa susceptio, quae et Deum hominem faceret, et hominem Deum. » Et post aliqua interiecta: « Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est, esse se aequalem Deo . Quid est, non rapinam arbitratus est? Non usurpauit aequalitatem Dei, sed erat in illa, in qua natus erat. Formam serui accipiens; non amittens quod erat, sed accipiens quod non erat. » Item ipse: « In eo etiam, quod de illo scriptum est, quod acceperit a Deo promissionem Spiritus sancti, et effuderit, utraque natura monstratus [ Forte, monstrata] est, humana scilicet et diuina: accepit quippe ut homo, effudit ut Deus. » Et post pauca: « Ipse ergo Christus Dei Filius, et Deus et homo [et dedit de coelo ut Deus, et accepit in terra ut homo. » Item ipse: « Dei Filius immutabiliter bonus ipse manens quod erat, et a nobis accipiens quod non erat, praeter suae naturae detrimentum nostrae dignatus est inire consortium. » Item ipse: « Quae quidem omnia ideo ad Uerbum referuntur, ut una Filii Dei persona insinuetur, ne quasi duo Christi uideantur, unus Deus et alius homo. Ita sane factum, ut ibi non solum Uerbum Dei, et hominis caro, sed etiam rationalis hominis anima, atque hoc totum et Deus dicatur esse propter Deum, et homo propter hominem. Unus ergo Christus, non confusione substantiae, sed unitate personae. Diuersa quidem substantia est, Deus Pater, et homo: [ scilicet ancilla et uirgo Maria] non tamen diuersa substantia Deus Pater et Filius [ Aug., et Deus Filius]: sicut non est diuersa substantia homo mater et homo filius. Sed audi quid dicat in Prophetis iste Filius: De uentre, inquit, matris meae Deus meus es tu : ut ostenderet Patrem hinc esse Deum suum, quia homo factus est; homo enim de uentre matris est natus, et secundum hominem ex Uirgine natus est Deus, ut non solum Pater illi esset, qui eum de seipso, [ hoc est, de sua substantia] genuisset, uerum etiam Deus eius esset, et quod de uentre matris hominem creauit. » Cum legimus ergo: Uerbum caro factum est, et habitauit in nobis , in Uerbo intelligimus uerum Dei Filium; in carne agnoscimus uerum hominis filium ineffabilis gratiae largitate coniunctum: propter quod et de illo Ioannes dicit: Uidimus gloriam eius quasi gloriam unigeniti a Patre. Et post pauca: Integerrime confitemur et hominem in Deo Dei Filium, et Deum in homine uirginis filium. Est plenissima et fidelissima ratio, ut in uno eodemque Christo, in quo ad unitatem personae in matris uirginali diuinitas humanitasque compactatur, sicut hominem Deus, ita etiam hominem Deum genuisse credatur, ita ut qui suscepit, et quod suscepit, una sit in Trinitate persona; neque enim homine assumpto quaternitas facta est, sed Trinitas mansit, assumptione 571 illa ineffabiliter faciente personae unius in Deo et homine ueritatem. « Proinde Christus Iesus Dei Filius, est et Deus et homo. Deus ante omnia saecula; homo in nostro saeculo. Deus, quia Dei Uerbum; homo autem, quia in unitatem personae accessit Uerbo anima rationalis et caro. Quocirca in quantum Deus est, ipse et Pater unum sunt: in quantum homo est, Pater maior est illo. Cum enim esset unicus Dei Filius, [ non adoptione, sed genere], neque gratia, sed natura, ut esset etiam, plenus [in formam [ Leg., forma] serui adoptione et] gratia factus est hominis filius, idem ipse [ Aug., idemque] utrumque ex utroque unus Christus qui [ Aug., quia] cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est, quod natura est, idem esset aequalis Deo [ Aug., quod natura erat, id est, esse aequalis Deo] ac per hoc et minor factus est, et mansit aequalis, utrumque unus, ut dictum est: sed aliud propter Uerbum, et aliud propter hominem. Ideoque [ Aug., idemque] Dei Filius, non duo filii [ Aug., non duo filii Dei], Deus et homo, sed unus Dei Filius. Deus sine initio, homo accepto initio [ Aug., a certo initio] Dominus noster Iesus Christus. » Deus enim et homo, non duo sed unus est Christus. Unus autem non conuersione diuinitatis in carnem, sed assumptione humanitatis in Deum: quia sicut in unoquoque homine duae sunt quidem substantiae, sed una persona est anima et caro? ita etiam in Domine et Saluatore nostro, licet utraque substantia integritatem suam seruet, ut scilicet neque in carne coaguletur diuinitas, neque in diuinitate resoluatur humanitas, utraque tamen unus est Christus, unus mundi redemptor et Dominus; cuius unitatis tanta ratio est, ut quaecunque humana sunt, Deo ascribantur. « Et ideo cum Filium Dei Christum dicimus, hominem non separamus; nec rursus cum eumdem Christum filium hominis dicimus, separamus Deum. Secundum hominem namque in terra erat, non in coelo, ubi nunc est, quando dicebat: Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, filius hominis, qui est in coelo . » Et iterum ipse post aliqua: Inter Deum et homines mediator apparuit, ut in unitatem personae copulans utramque naturam et solita sublimaret insolitis, et insolita solitis temperaret.
XI
Hac igitur causa doctorum sententias ideo in nostra defensione protulimus, ut unigenitum Dei Filium sine tempore ex Patre genitum credamus non adoptione, sed genere; neque gratia, sed natura: in finem uero emporis pro salute humani generis in formam serui carnem assumendo de Uirgine secundum Apostolum primogenitum inter fratres (Rom. UIII, 29) in una eademque Dei et hominis persona, non genere sed adoptione; neque natura, sed gratia, in ea forma qua aequalis matri, non in ea qua aequalis est Patri: quia in forma serui, seruus, ideo adoptiuus; in forma autem Domini, Dominus serui; de qua forma seruitutis Deus Pater per Prophetam loquitur dicens: Ecce intelliget seruus meus . Et iterum: Ecce seruus meus, suscipiam eum; electus meus, placuit sibi in illo anima mea .
XII
Sed quare aegre suscipiat, quisquis ille est, secundum humanitatem in Filio Dei adoptionem, cum de eo Psalmista dicat: Minorasti eum paulo minus ab angelis . Et ipse de semetipso per Psalmistam: Ego autem sum uermis et non homo, opprobrium hominum et abiectio plebis . Et Propheta de illo: Uidimus eum et non erat aspectus, et nos putabimus [Leg., putauimus] eum quasi leprosum et percussum a Deo et humiliatum . . . eius humilitate, humilitate dictus quasi . . . adoptionem carnis in Filio Dei esse . . . Quisquis ille est, nunquid ignominiosius et . . . suis est dicere adoptionem in Filio Dei potius . . . tem [ Forte leg., quam seruitutem]. Cum etiam apostolus Paulus de eius diuinitate confirmat, dicens: Christus Iesus, qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est, esse se aequalem Deo, sed semetipsum exinaniuit formam serui accipiens: humiliauit se usque ad mortem, mortem autem crucis . Cur dicere, quisquis ille est, paueat adoptiuum, quem sermo propheticus non formidat dicere seruum? Nunquid honoratior [ Ita cod.; leg., honoratius] est nomen serui potius, quam filii adoptiui? Adoptiuus enim affiliatus dicitur: et tu, quisquis ille es, paues dicere adoptiuum? Propheta dicit: Et nos putauimus eum quasi leprosum, et tu paues dicere adoptiuum? Quare ista uiliora in Filio Dei dicta sunt, Propheta respondeat: Ipse autem humiliatus est propter iniquitates nostras, et attritus est propter scelera nostra; disciplina pacis super eum, et liuore eius sanati sumus; et Dominus posuit in eo iniquitatem omnium nostrum; oblatus est, quia ipse uoluit, et tradidit semetipsum . . . Si uoluntate . . . non abhorruit, qui corpus proprium flagellis impiorum subdidit, et manus proprias a delicto innoxias in cruce extendit, ut nos de dominatu antiqui hostis iustitia potius quam potestate liberaret.
XIII
Credimus igitur et confitemur unigenitum Dei Filium sine tempore incorporeum et ineffabilem et inuisibilem et sine adoptione; credimus eum in fine temporis primogenitum e Mariae uirginis uterum [ Ita cod.; leg., utero] ineffabiliter et corporaliter egressum deitate inexinanita in carnis adoptione secundum Dauid qui dicit: Ipse inuocauit me: Pater meus es tu, Deus meus et susceptor salutis meae; et ego primogenitum ponam illum, excelsum prae regibus terrae . Secundum Michaeam: Nunquid dabo primogenitum meum pro scelere meo . Secundum Iesum filium Sirach, qui dicit: Miserere, Domine, plebi tuae, super quam inuocatum est nomen tuum, et Israel, quem coaequasti primogenito tuo . Item humano generi consortem secundum Dauid, qui dicit: Unxit te Deus Deus tuus oleo laetitiae prae consortibus tuis . Secundum Apostolum 572 conformem humano generi, sicut ipse dicit: Nam quos praesciuit et praedestinauit conformes fieri imaginis filii eius, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus , secundum naturam adoptionis. Qui dicit, usu nostro adoptiuus filius. Secundum Augustinum, qui dicit : Homo adoptatus, qui est ab illo unius natus. Secundum Hieronymum, qui dicit : Gemma alba adoptio carnis est in Filio Dei. Secundum Isidorum, qui dicit : Primogenitus autem uocatus secundum susceptionem hominis, in qua per adoptionem gratiae fratres habere dignatus est, quibus esset primogenitus. Unde et secundum beatum Gregorium dicimus Dei Filium primogenitum sine peccato, unigenitum sine adoptione. Secundum Eugenium, qui dicit : Qui per adoptiui hominis passionem dum suo non indulxit [indulsit] corpori, nostro demum, id est, iterum non pepercit. Secundum Ildephonsum, qui dicit : Hodie post adoptionem carnis sedem repetit deitatis. Secundum Iulianum, qui dicit : Quos fecisti adoptioni participes iubeas haereditati tuae esse consortes.
XIV
Sed et illud operae pretium huic operi connectendum esse putauimus, quod Paulus apostolus ad Galatas scribit, dicens: Habemus spiritum adoptionis, in quo clamamus, Abba pater ; de quo spiritu et Psalmista ait: Ascendit in altum, cepit captiuitatem, dedit dona hominibus . De hoc et beatus Augustinus in suis Dogmatibus dicit: « Igitur ante ascensionem gratiam sancti Spiritus apostoli acceperunt, qua possunt peccata dimittere et baptizare, et credentibus spiritum adoptionis infundere: post ascensionem uero multo maiorem sancti Spiritus gratiam perceperunt in operatione uirtutum et gratia sanitatum et diuersarum perceptione linguarum. » Item beatus Isidorus in Libro Differentiarum sic dicit: « Iesus Christus ueniens crudelitate . . . peccata, quae lex puniebat per spiritum seruitutis, sorte superauit [ Isid., laxauit, om. uoce, sorte] per spiritum adoptionis: filios ex seruis reddidit, amorem implendae legis [ Isid. add., omnibus] condonauit, et si deinceps punienda commiserit, per eumdem adoptionis spiritum indulsit [ Isid., indulget]: formam bene agendi praebuit, et ut possit agi quod docuit [ Isid., ut possint agi quae docuit], adiutorem spiritum infudit. » Nam et in exorcismis ita contra hostem dicimus: Recede ab his famulis confusus, et per spiritum adoptionis reclusus. Ecce si Spiritus sanctus [ Ita cod.; leg., Spiritum sanctum adoptiuum], qui est incorporeus, et inuisibilis, et ineffabilis aliquando donum, aliquando adoptiuus dicere non timemus; cur Filius Dei secundum formam serui, deitate exinanita, corporeus et uisibilis et palpabilis, adoptiuus esse dicere dubitatur?
XV
Certe si in ore duorum aut trium testium, iuxta sententiam Domini, stat omne uerbum , quanto magis tot uenerabilium Patrum ueridicum de adoptione carnis in Filio Dei refutatis [ Forte, reputetis] testimonium? His exemplis, quae de immenso scripta sunt . . . [ Maians. fors., thesauro] iuxta nostrarum uirium fortitudinem [ Idem fors., in firmitudinem] et sensus tenuitatem decerpere potuimus in . . . [ Fors., ueritatis testimonium] opposuimus, et rite custodienda . . . Superest, ut quisquis ille adoptionem . . . esse denegat, sine dubio uerum hominem . . . natum nequaquam fuisse affirmat . . . Igitur unaquaeque anima fidelis in Christo . . . [ Maians. fors., zelo] charitatis affecta, si contrarium est aut blasphemum dicere Filium Dei secundum formam serui adoptiuum, procul dubio (quod dici nefas est) et illud blasphemum erit, quod aliquando leo, aliquando catulus leonis, aliquando uitulus, aliquando ouis siue agnus, uictima, hostia, sacrificium, holocaustum, pro diuersitate causarum princeps et sacerdos, homo et propheta, uirga et flos et radix, iudex et rex, iustus et iustitia, apostolus et episcopus, brachium, seruus, unguentum, pastor, puer, primogenitus, ostium, angelus, sagitta, aquila, uultur, lapis angularis, petra et caetera huiusmodi in Christo Filio Dei nomina, pro saluatione humani generis ab eo suscepta, sicut praedictum est, quod absit, haec omnia erunt blasphemiae plena. Sed absit hoc a fidelium cordibus, ut dicere paueant, quod sanctarum Scripturarum testimonia nobis adoptiuum pronuntiare non formidant.
XVI
Sed cui similem dixerimus antiphrasium Beatum, os fetidum et omni spurcitia saginatum, de cuius lateribus autina dependet: Nabuzardan principem coquorum murorum Ierusalem destructorem, id est, sacrarum Scripturarum praeuaricatorem; nisi Fausto Manichaeo, qui patriarchas nundinarios asserebat, de quo beatus Augustinus ait: « Pius homo Faustus dolet spiritum [ Aug., Christum] maledictum fuisse a Moysen, » eo quod dicit: Maledictus omnis, qui pependit in ligno . Faustus doluit Christum maledictum; nefandus Beatus dolet Christum secundum formam serui quempiam dicere adoptiuum, contrarius apostolo Ioanni et euangelistae, qui Dei Filium, deitate exinanita, dicere non pauet abuocatum [aduocatum], id est, adoptiuum et in forma serui gratia plenum: et iterum contrarius Ambrosio, Hilario, Isidoro, Hieronymo et caeteris doctoribus, qui nobis praedicant in humanitate, non in diuinitate adoptiuum.
XVII
Et iterum cui similem dixerimus antiphrasium Beatum, nisi Migetio Casianorum et Salibanorum 573 [ Maians., Sabellianorum, ut infra ] magistrum, nostris temporibus exortum, qui dum maniae typo in capite cauterisaretur a medico, se similem Christo existimans, et duodecim apostolos sibi eligens, cuidam mulierculae cernens [ Id. fors., cernuae] astanti, et super eam dolenti dixisse fertur: Amen, amen dico tibi, hodie mecum eris in paradiso. Similis est iste nefandus Beatus Migetii informati [ Id. fors., infatuati] exemplo, cum resedisset crapulatus a uino, et brutis animalibus abbatem ordinaret, Rufinum nomine et merito dignum (quod ipse idem Rufinus ore proprio attestatur) in persona Christi se esse existimans Rufino dixisse comprobatur ter uocabulo repetito: Simon Petre amas me? Pasce oues meas. Idcirco similes dixerimus Migetium et Beatum, quia aequales in honore, et pares in uirtute. Nam idem Migetius moriturus tertia die resurrecturum se esse praedixit; et Beatus in uigilia Paschae Hordonio Libanensi populo nostro finem mundi esse prophetauit; unde territus et amens populus ille factus, in eadem nocte nullo cibo refectus, die Dominica usque ad horam nonam dicitur fuisse ieiunus. Quidam Honorius [ Id. forte, idem Hordonius], cum se fame afflictum esse cognosceret, dixisse fertur ad populum: Comedamus et bibamus, et si fuerimus mortui, saltem uel satiati. Idem uero. . . lassitudinem simulans tertio die resurrexit . . . anima uiuus, sed corpore mortuus.
XVIII
Nos uero anathematizamus Bonosum, qui Filium Dei sine. . . . . genitum, adoptiuum fuisse affirmat. Item anathematizamus Sabelium, qui ipsum esse Patrem, quem Filium, quem et Spiritum sanctum, et non ipsud delirat. Anathematizamus Arium, qui Filium et Spiritum sanctum creaturam esse existimat. Anathematizamus Manichaeum, qui Christum solum Deum et non hominem fuisse praedicat. Anathematizamus antiphrasium Beatum, carnis lasciuiae deditum, et onagrum Aeterium doctorem bestialium, qui Dei Filium secundum humanae seruitutis formam, adoptionem carnis nequaquam habuisse praedicant.
XIX
Unde obsecramus uos, uenerabiles in Christo Ecclesiarum praesules, per aduentum Domini et terribile iudicium, ut haec, quae supra diximus, sine . . . . . [ Id.: Deest cunctatione, uel quid simile ] iubeatis, et omni promptitudine glorioso principi [ Id., Carolo Magno] seligenda praesentetis, uerum scientes illud: Nolite ante tempus iudicare, quoadusque ueniat, qui illuminabit abscondita tenebrarum et manifestabit consilia cordium, et tunc laus erit unicuique a Deo . Et Dominus in Euangelio: Nolite iudicare secundum faciem, sed iustum iudicium iudicantes; in quo iudicio iudicaueritis, iudicabimini; et in qua mensura mensi fueritis, eadem remetietur uobis : poscentes almitudinem uestram, ut sicut unius Christi uexillo praesignati sumus, ita pacem illam, quam Christus commendauit discipulis suis, intemerato iure seruemus. Si quid uero aliter uestra prudentia senserit, reciprocatus uester sermo et socordiam nostram enubilet, et lux ueritatis radio ueri dogmatis abdita pectoris nostri perlustret, ut dilectio Christi in nobis rite perseueret; ut quos ubertas Christi fecundat, terrae spatium nullo modo diuidat.
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.