1
I. PARS PRIMA AUCTORE WOLFHERIO HILDESHEIMENSI.
A. ANNALES EXCERPTI AB AUENTINO.
Pipinus dominatur. Chonreth Britannus rex Romam iuit, fit monachus ibi.
Durus, deficiens fructus.
710
Pipinus in Alamanniam.
Mors Heriberti regis Langobardorum.
Uastat Carolus Saxoniam plaga magna.
Obiit Ratbodus rex. Suesionum uicti Franci.
720
Pugnauit Carolus contra Saxones.
Duo Drogonis filii ligati, unus obiit, Carlus infirmatur.
Carolus pugnauit contra Saracenos die sabbati.
Carolus perrexit in Fresiam.
735
Carolus Uascones uastat. Beda obiit.
Initium Herfeldensis caenobii.
Carolus pugnauit contra Saracenos in Gothia.
Carolus Prouinciam intrauit usque Massiliam.
740
Sine ulla hostilitate.
Natus est Thassilo. Monasterium Altah construitur diuo Mauricio.
Natus est Carolus Magnus.
Carolomannus et Pipinus pugnant cum Outilone ad Lehhae.
Burchardus fit episcopus Wirziburgensis.
Carlomannus Romam pergens fratri regnum relinquit. Anspertus ex genere senatorum duxit filiam Lutharii, nomine Blithilt, genuit ex ea Arnoldum, is genuit Arnolfum, Arnolfus genuit Flodolphum episcopum et Anchisum, is Pipinum; Feriolum, Feriolus episcopus in Ucetia ciuitate martyr ibi sepultus; Modericum, in Harisio sepultus episcopus; Tharsiciam, uirgo uestalis in Rodonis ciuitate.
Grifo fugit in Saxoniam, inde fugiens petiit Baioarios et Hiltrudam sororem Pipini cum Thassilone filio paruulo acquisiuit.
Grifo reuersus de Saxonia.
750
Pipinus fit rex. Parochiae Boiariae distinguuntur consentiente Utilone iussu Zachariae, Uiuilo episcopus Bathauinus, Iohannes Saltzburg, Gaibalt Ratisbone, Ermbertus Frisingin, Wilibaldus Eistat factus. [Super constructo, id curante Utilone duce, stat Altheae imago latericia coctilis: Utilo dux fundator. Uirgilius et Sydonius papae scribunt contra Bonifacium de clerico baptizante in nomine patria et filia et spiritus sancti. Zacharias in Germaniam scripsit de Bonifacio.]
Lantfridus dux obiit. Zacharias papa obiit, Stephanus electus occisus, alter Stephanus eligitur.
Stephanus papa ad Pipinum ueniens defensionem petit contra Haistulphum.
Papa duos filios Pipini ungit reges.
Organa uenere in Franciam.
Pipinus tributum Saxonibus CCC equos imposuit.
760
Sanctus Otmarus Warini et Ruothardi potentia oppressus obiit.
Conuentus Pipini magnus Carisiaci. Hiems dura.
765
Ruodgandus episcopus adfert sanctum Gorgonium, Naborem, Nazarium.
Uicti Sclaui in Weitahaburg a Francis.
Pipinus Aquitaniam subicit. Waifharius occisus. Obiit Pipinus UIII. Kal. Octobris ad Sanctum Dionysium.
770
Sanctus Otmarus ad Sanctum Gallum transfertur.
Carolomannus frater Caroli obiit.
Hirminsul fanum et Eresburch.
Carolus, Italiam ingrediens, Papiae obsidet Desiderium.
Desiderius in Franciam ductus.
Carolus in Saxonia Podrespunnun placitum habuit.
Carolus pugnauit contra Saracenos, Saxones Loganahi uastant.
Sturmi abbas Fuldensis obiit.
Carolus Romae; baptisatus filius Carolomanus, quem Adrianus mutato nomine Pipinum uocat; ibi filia eius Ruotdrud desponsatur Constantino.
Comites Caroli a Saxonibus occisi Suntdal.
Hildigard regina obiit, succedit Fastrat. Carolus contra Saxones in Thietmelli.
785
Coniuratio Hartradi et Orientalium Francorum oppressa. Saxones subditi, Widikind uenit Attiniacum uillam, ibi baptizatur, omnis Saxonia cum illo Francis subiecta.
Lullus archiepiscopus obiit, succedit Richolfus. Carolus in Italiam. Multa prodigia. Signum crucis in uestimentis hominum, sanguis e caelo terraque profluxit.
Carolus Beneuentum proficiscitur, monasterium sancti Benedicti adit. Mortuo Harigiso Grimoldum filium statuit Beneuentanis. Ecclypsis solis XUI. Kal. Octobris hora secunda.
Thassilo eicitur, Thieotho filius similiter.
790
Carolus perrexit in Pannoniam.
Carolus Auaros subegit. Fundatum templum sancti Bonifacii.
Coniuratio Pipini contra patrem detecta per Fardulphum, Pipinus fit monachus, partim alii decollati, alii crucifixi, Fardulpho commendatur monasterium sancti Dionysii.
Heresis Feliciana Francfurt damnata. Fastrat regina obiit.
795
Adrianus papa obiit in natali Domini, Leo successit.
Wandali suam patriam Pippino regi dant.
Balthart abbas Herueldensis obiit.
Leo papa truncatus lingua, cecatus, uidens, loquens uenit ad Carolum in Saxonia Heristeille. Kerolt occisus.
800
Carolus Romam uenit, obtulit natali purissimi auri libras in uasis aureis D, discum argenteum rotundum magnum; circumsectione coronam auream obtulit Carolus librarum L, suspensa manet catenulis super ara Petri, uariis preciosissimis lapidibus ornata; die epiphaniae ad tumulum Petri calices tres, duos pro liberis, unum pro se, librarum auri purissimi XLII, patenam auream librarum XXII, egenis tria milia argenti libras. Aduenere Hierusalem legati cum legato Caroli Zacharia, attulere uexillum, lanceam, duas tabulas duobus attramentariis scriptas, claues sepulcri Christi, de loco Caluariae, monte Oliueti, de porta Speciosa, quae ultro aperta Petro. Optabant, ut omnia Carolo patefiant ad liberandum populum christianum.
Amarmurmulus rex Persar um elephantum mittit.
Carolus Boioariam uenit, legati Auarorum ibi terram subiciunt.
Leo papa in Franciam. Saxones Transalbini translati in Franciam.
805
Carolus iunior Beheimos uastat.
810
Hohbuoch Albi impositum. Mortalitas boum. Leo papa obiit.
Depositio sancti Liudgeri.
Richolfus archiepiscopus obiit. Pons Mogontiaci incendio perit.
815
Lutharius rex in Boiariam mittitur. Baugulfus abbas obiit. Praeceptum, ut omnes monachi cursum Benedicti cantarent.
Coniuratio Bernhardi contra regem.
Synodus Aquisgrani, canonicorum regula instituta.
Ludouicus Welfi filiam ducit Iudith. Fulda dedicatur.
Liudwit rebellat. Bernhard interiit. Hostis magna contra ….
Ludouicus imperator regnum diuidit inter filios.
Ludouicus contra Wormacum regem Britanniae pugnat.
825
Wormacus occisus domi suae ab hominibus Lantperti. Heistolfus archiepiscopus obiit.
Hiltwinus ossa Sebastiani adfert in Galliam.
Barcinonensium et Gerundensium fines depopulati a Saracenis.
830
Initium basilicae sancti Galli. Imperator deponitur.
Bun abbas et Rabanus fundamentum Sancti Wigberti fodiunt.
Coniuratio Ludouici contra patrem apud Langobardonheim.
Regnum conuersum Francorum ad Lotharium imperatorem.
Pipinus et Ludouicus fratres restituunt Ludouicum patrem in regnum.
835
Ebo archiepiscopus Remis deponitur, relegatur Hildenesheim, ibi efficitur episcopus.
Ludouicus imperator cum exercitu ad Lehc contra filium Ludouicum.
Coniuratio Ludouici ad Francfurt, regnum conuersum est ad patrem eius.
Uentus ingens II. Non. Nouembris aedificia strauit.
840
Imperator contra filium uenit ad Heroldesfeldt UI. Id. Aprilis. Bun abbas obiit.
Adalpertus comes occisus. Infelix bellum Lutharii contra fratres Karolum et Ludouicum.
Rabanus abbas pulsus de caenobio et Lutharius de regno.
Lutharius rex cum Orientalibus Francis in Sclauiam, eorum regem Gestimulum occidit, caeteros subegit.
845
Heroldesfelt monachi concordati cum Otgario episcopo. Uenit huc Ludouicus II. Kal. Nouembris, priuilegia dat.
Ludouicus filius Pannoniam subegit, reuertens Beheimos uastat.
Otger archiepiscopus obiit, Rabanus abbas Fuldae succedit.
850
U. Kal. Nouembris templum sancti Wigberti dedicatum a Rabano archiepiscopo. Terrae motus.
Translatio sancti Lulli archiepiscopi in cena Domini UII. Kal. April.
855
Ludouicus rex cum exercitu magno; perrexit contra Razidum regem Marahensium. Lutharius moriturus tonsuram et monachicum habitum suscepit.
Hildigart Ludouici filia obiit. Treueris in templo in sede episcopi canis uisus.
Ludouicus, Carolus, Lotharius iuramento pacem firmant.
Ludouicus filius contra Abotritos.
Fames ualidissima. Udo, Ernust, Bernger comites, Waldo abbas depositi.
Fames, morbus magnus in Germania.
Meginradus heremita martyrizatur.
865
Subitum diluuium, grando frugibus nocuit. Gens Hunnorum fiunt christiani.
Caroli regis soror Irmingart obiit.
Uentus ingens sternit aedificia.
Cometa; fames, mortalitas subsecuta.
Lutheri, a Beneuento reuersus, ob fratris Ludouici discordiam istuc profectus, Romam uenit, ibique ab Adriano papa damnatus cum suis pene omnibus periit. Tiedo abbas Fuldae deponitur, succedit Sigihart.
870
Diuiditur regnum inter Ludouicum et Carolum.
Thiedo abbas Fuldae obiit.
Aestatis feruor nimius, siccitas fruges deperdit, domus cum hominibus, pecoribus fulmine concremarunt.
Fames magna in Germania, locustae.
875
Ludouicus imperator obiit. Altfrid episcopus Hyldenesheimensis obiit. Brunward abbati Herfeldensi succedit Druogo.
Bellum iuxta Andarnacha. Hemma et Carolomannus filius Lutharii obierunt.
Ecclypsis solis IIII. Kal. Nouembris.
Ludouicus filius Caroli obiit, et Carolomannus pater Arnolfi paralysi periit. Marchwart episcopus Hyldenesheimensis occisus, succedit Wigbertus.
885
Wolfheri episcopus cum multis occisus a Sclauis.
Carolus placitum Triburi habuit, orientales Franci conspirant.
Ungari ex Scythia egressi.
890
Liutbert episcopus obiit, Sunderolt successit.
Sunderolt archiepiscopus occisus est, Hatto infidelis succedit.
Hardarat abbas Herueldensis a de Roma. Arn episcopus occisus.
Bellum magnum inter Ungarios et Baioarios.
Arnulphus Romam uenit, fit imperator.
Arnolfus imperator obiit, cui successit filius eius Hludowicus. Ungri Italiam inuaserunt et bello uicerunt.
Hardarat abbas obiit, et electus est Tiothart.
Sclaui uastauerunt Saxoniam.
Ebarhart et Adalhart atque Heinrihc occisi sunt.
905
Chonradus comes occisus est ab Adalperto cum aliis multis in pago Hassiae.
Ungarii uastauerunt Saxoniam.
Adalperht comes decollatus est a Ludowico rege, qui fuit filius Arnolfi. Occisio Bawariorum in gentili gladio.
Liutbolt dux cum aliis multis interfectus est ab Ungariis. Adalperht comes occisus est.
Burchart dux Thuringorum cum plurimis occisus est ab Ungariis.
910
Ludowicus rex pugnauit contra Ungarios.
Ungarii uastauerunt Franciam atque Thuringiam. Proelium cum Ungariis ad Liuhhinga.
Ludowicus iunior rex obiit, Chonratum regnaturum relinquens.
Hatto archiepiscopus obiit, cui successit Heriger.
Otdo Saxonicus comes mortuus est.
915
Ungarii uastantes omnia uenere usque Fuldam. 916. 917.
Chonradus rex fuit in Herfelde.
Chonradus rex obiit, et Heinricus Saxonicus successit in regnum. Peratolt et Herchanger decollati sunt.
Haico abbas obiit, et Hildibrat electus est.
Heriger archiepiscopus obiit.
Thiothart iunior abbas electus est cum consensu senioris.
Idem Thiothart iunior episcopus ordinatus est et Burchard abbas electus.
930
Thiothart senior abbas obiit.
Henricus rex Abotritos subegit.
Henricus rex fuit in Lonsicin. Thiotho episcopus obiit, successit Burchart.
Megingoz abbas eligebatur.
Heinricus rex in Wocronin fuit cum exercitu.
935
Magna synodus in Erpesfurt. Henricus rex obiit, Oto filius succedit. Hagano abbas Herfeldensis electus.
Oto rex fuit in Herfelde. Ecclesia sancti Bonifacii exusta.
Eberhart comes Henricum fratrem Otonis captum coniecit in uincula.
Ebarhart et Gisalperht occisi.
Oto rex Brisacham obsedit. Eberhardus occisus est, Giselbertus submersus.
Praelium cum Ungariis in Weles, et occisi sunt a Bawaris. Synodus ad Bunnam.
Albwinus presbyter monachus, religiosus uir, obiit XIII. Kal. Aprilis.
945
Nuncii Graecorum in Saxoniam ad regem uenerunt cum muneribus maximis in uigilia omnium sanctorum.
UII. Kal. Febr. Ethit regina obiit.
Peratholdus dux obiit. Synodus in Engilenheim, Marinus apostolicus legatus praesedit.
Praelium cum Ungariis in Loa. Chonradus dux ducit filiam Otonis. Nuncii Graecorum secundo ueniunt cum muneribus preciosissimis ad regem in festo omnium sanctorum. Herimannus dux obiit Sueuus.
950
Bellum magnum inter Baioarios et Ungaros. Liutolfo Alemannia committitur.
Otdo rex in Italiam, cum eo filius Liutolfus et Chunradus dux, Friduricus archiepiscopus Mogontinus, Adelheidam reginam ducit, Berngerum regem Italiae subiecit.
Liutolfus Italiam inuasit.
Dissensio inter Liutolfum et patruum Henricum, ipso rege partes fratris iuuante, durat duobus annis incendiis, caedibus, rapinis. Multi non solum de populo, sed et optimatibus occubuerunt. Mogontia obsessa et ciuitas Rossodal, ubi magnum bellum factum.
Friduricus archiepiscopus Mogontiacensis ecclesiae obiit, summae abstinentiae uir, in religione sancta et doctrina probatus, et Willihelmus successit in locum suum, filius regis.
955
Otdo rex Ungarios cum magno periculo sui suorumque magna et cruenta cede prostrauit, in quo tamen bello Chonradus dux cum aliis multis occisus est, et Heinricus dux Bawariorum, frater regis Otdonis, obiit. Sed et rex Otdo periculosissime contra Abotritos conflixit, quos filius materterae eius Egberht contra illum congregauit.
Ruotpertus Treuerensis ecclesie episcopus et Hadumarus abbas Fuldensis coenobii obierunt, quibus Henricus episcopus et Hatto abbas successerunt. In eodem anno Liutolfus, filius regis, perrexit in Italiam eamque subegit imperio suo fugatoque Perengario Papiam intrauit.
Liutolfus in Italia mortuus est et inde ad Mogontiam transportatus ad Sanctum Albanum sepultus est.
Signum crucis in uestimentis hominum apparuit, illis, qui derisui illud habebant, mortem inferens, aliis autem pie et relligiose illud uenerantibus nihil mali intulit.
Hagano abbas reliquit dominium sui honoris propter infirmitatem sui corporis, et eo uiuente electus est Guntherus cum consensu fratrum in locum suum, et patriarcha fuit in Heroldesfelde.
960
Uenere Rusciae gentis legati ad regem Otdonem et deprecati sunt eum, ut aliquem episcoporum suorum transmitteret, qui eis ostenderet uiam ueritatis, et professi sunt se uelle recedere a paganico ritu et accipere religionem christianitatis. Et ille consensit peticioni eorum et transmisit ad illos Adalpertum episcopum fide catholicum. Illique mentiti sunt per omnia, sicut etiam postea euentus rei probauit, ut uix ille praedictus episcopus euaserit letale periculum ab insidiis eorum.
Otdo rex a Iohanne papa Romam ad mitigandam arrogantiam Adalberti regis inuitatur, et eodem anno Oddo iussu patris Oddonis rex factus est.
Oddo maior Italia subacta, Berengario obsesso, Adalberto fugato a Iohanne papa imperator effectus est cum summo Romanorum tripudio.
Iohannes, ab imperatore deficiens, Adalbertum recepit, imperator uero, regrediens Romam, sinodum cum episcopis habuit et, Iohanne fuga lapso, Leonem in sedem apostolicam collocauit. Ipso anno seua mortalitas inuasit exercitum imperatoris, et in ea Heinricus archiepiscopus Treuericae ciuitatis et dux Gotefridus uitam perdidere caeterique non pauci.
Imperatore natale Domini Romae agente, Bernharius capitur. Imperatori a Romanis mors machinatur, quae tamen machinatio ad uelle eius honorifice sedatur. Imperator Roma egreditur; Leo papa a Romanis eicitur, Iohannes reponitur, quo mortuo Benedictus eligitur. Imperatore Romam remeante, populus Romanus uincitur, Benedictus papa Adaldago Hammaburgensi episcopo committitur, paulo post moritur. Eodem igitur anno Berenhardus rex Langobardorum obsessus est in monte sancti Leonis, ibique captus et cum ui deductus una cum regina eius cohabitatrice Willa in Bauariam ad castellum Babinberg, ibique nouissimum diem praesentis uitae finiuit.
965
Otdo imperator de Langobardia uenit ad Franconofurt et illum annum integrum in isto regno manebat, interimque omnes suos adunauit ad pacem et concordiam. Et Brun archiepiscopus Agrippinae ciuitatis, frater imperatoris, uitam cum pace finiuit.
Iterum abiit Otdo imperator tertia uice ad Italiam, indeque adiens limina sancti Petri principis apostolorum, et illic Deo et sancto Petro supplicando gratiarum actiones referens, eo quod cuncta, quae erant erga eum, prospero cursu agebantur.
Hoc anno transmisit Otdo imperator legatos suos ad Willihelmum archiepiscopum Mogontie, misit et ad alios principes eius, ut Otdonem filium suum cum omni regali dignitate proueherent ad Italiam. Illicque Otdo senior suscepit eum et secum deduxit Romam commendauitque illum apostolico Iohanne posteriore, ut ab eo augustalem benedictionem recepisset, ut imperator augustus foret appellatus a cunctis, qui eum agnouissent, sicut pater eius.
Migrauit a saeculo Willihalmus archiepiscopus. Egilolfus Herueldensis abbas transmissus est ex parte imperatoris de Italia, ut fratres Fuldenses Werinherum eligerent ad abbatem, indeque adiit Mogontiam, ut ille clerus simulque totus populus Hatdonem, uirum uenerabilem, sibi constituerent in dominium pontificalis honoris. Adalbertus primus episcopus in Magadaburg constituitur.
Hatdo archiepiscopus obiit, et Ruodpertus electus est in locum eius.
970
In isto anno Egilolfus abbas nouissimum diem huius praesentis uitae clausit, et heu pro dolor! non longe post nouem monachoram Herfeldensium uitam finiere, et eodem anno Gozpertus electus est cum communi consilio fratrum Deum timentium.
Exustum est honorabile templum in Torenburc cum omni regali thesauro UI. Kal. Ian.
Otdoni gloriosissimo imperatori missa est filia imperatoris de Graecia suo filio item imperatori maritali connubio ac procreatione posteritatis sibi copulanda XUIII. Kal. Mai. Romam die dominica prima post resurrectionem Domini, et eodem die extemplo apostolica benedictione fiebat dignificata ac post tercia nocte cum diuino timore naturaliter illi coniuncta. In eodem anno Otdo imperator augustus uenit de Langobardia et filius eius cum eo in Franciam.
Otdo imperator maior et filius eius Oto item imperator cum imperatricibus XIIII. Kal. April. Quidilingaburg uenerunt, ibi diem paschalem celebrant, is contigit X. Kal. April. Illuc uenere legati Graecorum Beneuentorum cum muneribus, XII primates Ungarorum, Bulgariorum duo; etiam legati ducis Haroldi, quem putabant resistere imperatori, omnia sua deditioni Otonis subiciunt cum statuto uectigali. Boneszlawo [dux Sclauienus] regiis eum inumerabiliter donans illuc uenit muneribus. Miszego etiam dux Sclauienus, terror ecompulsus, filium mittit obsidem. Herimannus etiam dux sibi dilectissimus secum aduentando argento, auro, aliis regiis muneribus prae caeteris illum honestauit. Inde abit in Thoringeam, ad Mimileiba obiit Nonis Mau, corpus Magaedaburg delatum. Occisus Werinzo, frater eius Reginzo de Lotheringea cum aliis multis a Reginherio et Lantperto. Sanctus Udalricus obiit.
Coeperunt filii Reginherii munire castellum Boscuht. Interim audiuit imperator noster discordiam et periculum regni sui, adunauit suum exercitum pergitque ad Lutheringeam ipsumque castellum concremauit et custodes aprehendit in Saxoniamque secum duxit, ipsi tamen domini Beginherius et Lantpertus euaserunt. Eodem anno Heinricus dux Bawariorum et Abraam episcopus inierunt consilium cum Bolizlauone et Misigone, quomodo imperatori suum regnum disperderent; et hoc quidem tam infaeliciter fuit disputatum, ut, si diuina miseratio non prouideret et insuper ingenium Berahtoldi non disperderet, pene tota Europa destituta atque deleta esset.
974·2
Igitur imperator, tali nefando comperto consilio, congregauit omnes principes suos et interrogauit eos, quid inde facturus esset. Illique inuenerunt, ut Bobbonem episcopum et Grebehardum comitem transmitterent ad praedictum ducem et eum uocarent ad suum placitum per edictum et omnes, qui cum eo erant in eadem conspiratione, et si minime uenire uellent ac in tali pertinacia uoluissent perdurare, tunc demum procul dubio sciant se esse spiritali gladio peremptos.
974·3
Enimuero Heinricus dux illico, ut audiuit legationem eorum, Domino opitulante sine ulla dilatione se praesentauit domino imperatori cum eis omnibus, qui erant in eo consilio, ut ille ex eis fecisset, quicquid sibi placuisset. Continuo transmisit ducem Ingelemheim atque Abrahamum episcopum Corobiae, alios quoque huc et illuc. Antequam haec omnia finirentur, Haroldus rex Danorum, incentor malorum, omnem prouinciam trans flumen Albiae concremauit atque uastauit.
974·4
Cumque hoc nunciatum fuisset Otdoni imperatori, adunauit suum exercitum, adiensque ad Haroldum, eique grande bellum uoluit inferre. Attamen Haroldus misit nuncios suos ad imperatorem eique expendit omnem thesaurum, ut eum in pace dimisisset. Imperator igitur, nunciisque irritatus, reuersus est ad suam regionem, ut talem exercitum congregaret, quominus potuisset contra iri. Postquam Haroldus rex misit filium suum domitanti ad obsidem omnemque thesaurum, quem habuit, insuperque promisit illi censum dare, quem antea dedit, tunc cessauit imperator suae seuitiae, Haroldum in pace dimisit.
975
Otdo habuit magnum conuentum in Weihmari. Eodem anno Otdo imperator Boemos concremauit atque uastauit. Postea uenit Otdo imperator ad Heroldesuelde. Boemanni familiam sancti Mauricii occiderunt. Hiems dura longa fit.
Otdo imperator adunauit suum exercitum, adiensque ad Bawariam Heinricum ducem consecutus est, eo quod iniuste uindicauit dominium domini sibi imperatoris. Cumque imperator uenisset illuc, episcopi ac comites Bawarii uenere cito ad suam praesentiam, ipse dux euasit. Altera uice perrexit Otdo imperator ad Bawariam, Heinricum ducem expulit, patriamque Otdoni duci Sueuorum commendauit.
Otdo imperator iunior in Boheima duxit exercitum et maximam partem terrae illorum incendio uastauit. Ipse quoque imperator ibi non paruam partem militum exercitus per fraudes et insidias prouincialium amisit. Lues autem dissenteriae exercitum multum uastabat. Uenit ergo ad imperatorem Bolizlawo cum paucis pacifice, per amicos suos et per semet ipsum supplicans, ut domum rediret, fideliter promittens se cito secuturum cum muneribus et donis sibi congruis et sui deditionem et totius gentis suae deditionem et subiectionem, quod et impetratum.
977·2
Commorante imperatore in illis regionibus Heinricus et alter eiusdem nominis, nepos eius, inuaserant Bazzowa. Quod ut audiuit, festinato exercitum mouit atque urbem obsedit, nauiculari ponte facto et longa obsidione atque amicorum suorum inuitatione ad deditionem coegit et in gratiam suam recepit, et sic militem soluit ipseque ad Saxoniam perrexit.
Uenit Bolizlauo ad imperatorem in sancto pascha, ut promisit, et honorifice per primates regni susceptus et cum honore habitus et magnifice regalibus muneribus honoratus, fide facta, cum pace dimissus, domum rediit. Aderat et Heinricus et ille alius eiusdem nominis, et comprehensi sunt atque in exilium missi. Hoc etiam anno Lotharius rex hortatu et consilio filiorum Reginharii, qui fuit princeps et dux in regno Lotharii, cum electo numero militum repente inuasit Aquisgrani palatium, seditque tribus diebus ibi, ordinans atque constituens, quae sibi congrua uidebantur.
978·2
Quod imperatorem, ut audiuit, multum mouit, et cum festinatione omnes uires regni sui coadunauit et insecutus est eum usque ad fluuium Ligera et usque ad monasterium sancti Dionisii, et eum non apprehendit, quia fugiendo euasit. Reuertente autem exercitu uentum est ad fluuium Asna, et transuadato fluuio castra posuere, et relictis in alia ripa fluminis uictualibus cum plaustris et carucis et pene omnibus utensilibus, quae exercitui erant necessaria, et ecce repente filii Reginharii cum exercitu regis Lotharii irruerunt et multos ex custodibus occiderunt, et quicquid secum asportare poterant diripiebant, multum damnum exercitui inferentes.
Infidelitas Geronis comitis per Waldonem publicatur, unde ipsi Magadaburc, graue duellum interserentes, ambo procubuerunt.
980
Imperator Otdo iunior perrexit ad Langobardiam. Lotharius rex cum magnis muneribus ad imperatorem uenit seseque cum filio suo imperatori subdidit.
Adalpertus Magadaburgensis archiepiscopus obiit, cui successit Gisilharius. Imperator natale Christi Romae celebrauit.
Destructus est episcopatus in Mersiburc, et eodem anno mirae magnitudinis edificium cecidit in Magadaburc. Hoc anno pugnauit imperator iuxta mare Sicilicum cum Sarracenis et Mauris, in quo proelio scrinia cum reliquiis sanctorum, pro dolor! amisit, episcopis, capellanis, tribunis et pene omnibus qui interfuere comitibus interfectis. Cum uero imperator suorum fugam Sarracenorumque conspiceret audaciam, arma proiecit, uestimenta exuit seque in uicinum mare praecipitem dedit, in quo dum incertus sui diu circumnatando laboraret, Dei ordinatione aduersariorum quidam nauigantes aduenerunt eumque iam mergentem in nauim leuauerunt.
982·2
Ibi, ut aiunt, simulauit se non esse qui erat, dicens se unum esse de militibus imperatoris. Cumque in nunc modum mutuos cum aduersariis sermones conferret, subito mari insiliens ad proximum transnatauit littus, mirabili Dei adiutorio liberatus. Milites autem, qui belli periculum euaserunt, alii fame, alii nimio aestatis feruore perierunt. Eodem anno Otdo nepos imperatoris et dux Bawariorum et Werinheri abbas Fuldensium, cum caesaris licentia domum reuersi, in Italia uitam finierunt.
982·3
Otdoni successit Heinricus et Werinhario Branthogus.
Inter Sclauos et Saxones seditio, Sclauis Saxones persequentibus, ecclesias, caenobia multasque urbes destruentibus. Boppo Wirzpurgensis episcopus obiit, successit Hugo. Otdo imperator dissenteria Romae UI. Idus Decembris perit, in templo sancti Petri sepelitur.
Otdo, filiolus Otdonis, fit rex in die natali Domini. Grozpertus abbas deponitur, succedit Berenharius electione.
985
Chunradus comes Alemaniam sibi uendicat. Saxones Sclauiam uastant.
Oddo rex puer cum magno exercitu Sclauiam uastat et ibi Misaconem obuium habuit cum exercitu et muneribus.
Iterum Saxones coegerunt ipsos Sclauos ad deditionem.
Henricus dux Karintanorum obiit. Theophana imperatrix Romam perrexit, omnem regionem illam imperatorie subdidit.
990
Erchanpertus fit abbas. Regularis uita in Altahensi monasterio restauratur. Eclypsis solis.
Gotehardus diaconus monachus fit. Ignis de Rheno ascendit, uillas prope ripam consumpsit.
Theophana imperatrix obiit. Oddo rex Brandaburg obsedit.
Sanctus Wolfkangus episcopus obiit, cui Gebehardus successit. Filii Henrici comitis, Henricus, Udo, Sigefridus, contra pyratas nauali proelio pugnabant, ex quibus Udo interfectus, alii duo capti, Henricus autem, filio et militibus obsidibus datis, pro colligenda pecunia, qua redimerentur, dimittitur. Sigifridus uero clam nocte aufugit, unde illi irati obsides truncatos reiecerunt.
995
Henricus dux obiit, et filius eius ducatum obtinuit. Maiolus abbas obiit. Oddo rex Abodritos uastat.
Oddo rex ad mitigandam saeuitiam Crescentii Romam inuitatur. Defuncto papa, Brunonem, Oddonis ducis filium, papam dat, a quo et ipse imperialem accepit coronam, Crescentio uero maiestatis reo ad preces papae uitam permisit.
Gotehardus abbas fit. Adalbertus episcopus martirizatur. Iohannes Placentinus praesul contra Oddonem imperatorem sedem apostolicam inuasit Crescentio consiliante.
Mulier in Altahensi familia monasterii enixa est simul quinque filios. Predictus inuasor Iohannes, ab imperatore Otdone caecatus, naso truncatus deponitur. Crescentius decollatus cum duodecim suis ante urbem Romam suspenditur.
Adalheid imperatrix obiit. Bruno papa obiit, succedit Grerbertus.
1000
Ramuoldus abbas obiit. Imperator causa oracionis ad sanctum Adalbertum episcopum et martyrem Sclauiam intrat, ibi synodo habita septem episcopia disposuit et Graudentium, fratrem beati Adalberti, monachum archiepiscopum ordinari iussit. Inde reuersus palmas Magaedaburg, pasca Quitilingaburg egit. Aquisgrani magni imperatoris Caroli ossa, a pluribus inscita, quaesiuit. Inde Romam iuit.
Otdo imperator III. natale Domini Romae celebrat.
Otdo III. imperator obiit X. Kal. Februarii, cui Heinricus dux Baioariorum succedit feliciter.
Incendium Papiae . Stephanus rex Ungaricus super auunculum suum Iulum regem cum exercitu uenit, quem cum adprehendisset cum uxore ac duobus eius filiis, regnum ui ad christianismum compulit. Et castellum Chrusna destructum est. Henricus, Berhtholdi comitis filius, et Bruno frater regis amboque Bolizlauones, Bolianicus et Boemicus, a rege deficiunt. Sed et Henricus, ad regem refugiens, in Gibicanstein custodiae mancipatur.
1005
Bernharius abbas obiit, succedit Gothehardus abbas.
Ualida fames. Gruntharius monachus factus est.
Bernwardus Hyldenesheimensis episcopus Gandenesheimense monasterium dedicat, et Willigisus archiepiscopus conflictum, quem hactenus contra Hildenesheimenses exercuit impudenter, ibi in praesentia imperatoris et episcoporum aliorumque principum finit, nostroque episcopo in suae abrenunciationis testimonium episcopalem ferulam tradidit, et usque apud nos retinetur. Expeditio ad Gent. Baldwin dux Henrici regis dominatui substernitur.
Gruntharius heremum inhabitare cepit.
Mettis ab Henrico obsidetur et Sarebrugka debellatur.
1010
Expeditio ad Sclauos, ex qua rex infirmatus cum quibusdam reuertitur.
Willigisus archiepiscopus obiit, succedit Erchanbaldus abbas. Expeditio iterum in Lutheringas .
Hermannus dux Alemanniae obiit. Metensis ciuitas iterum obsessa. Gothehardus abbas, relicta Hersueldia, remeat ad Altaha. Sanctus Colemannus apud Stokarawe patitur, marchione Henrico in Austria, patre Adalberti marchionis.
Ingens eruptio aquarum. Christianus Batauiensis episcopus obiit, succedit Berengerus. Incendium Hildinesheimensis ecclesiae, quo ingens librorum congeries cum optimis missalibus interiit.
Henricus fit imperator Romae XUI. Kal. Martii.
1015
Ernust dux Alemannorum in uenatione ingratis sagittatus interiit, et Lantpertus infestissimus proeliator dignissima talione cruentae caedis obcubuit. Expeditio domini imperatoris contra Bolizlaum.
Magnae molis grando uenit, et plurimi fulmine exusti perierunt.
Henricus marchio [Austriae] subito periit, succedit Adalbertus filius.
1020
Benedictus UIII. papa, ab imperatore Babinperc uocatus, aduenit. In multis terrarum locis multa et magna incendia.
Ingens terrae motus IIII. Idus Mai, hora X. diei, feria sexta post ascensionis Domini, quasi duo soles uisi X. Kal. Iulii.
Bernwardus episcopus obiit, succedit Gothehardus, abbas Altahensis, monachus sanctitate uitae.
Ecclypsis lunae ter illo uno anno, ecclypsis solis post natale Domini hora decima diei. Wolframmus fit abbas Altahensis.
Henricus imperator obiit. Benedictus papa obiit, frater eius succedit. Chunradus rex factus est.
Chonradi regis filius Henricus rex factus est. Wolframmus abbas subito obiit. Synodus in Saliginstat inter episcopos Aribonem Mogontinum et Grothehardum Hyldenesheimensem.
Chonradus rex imperator factus est, et filius eius rex dux Bawariae constituitur. Ratmundus abbas fit Altahensis.
Brun Augustae ciuitatis episcopus obiit, cui Eppo succedit. Sinodus in Palithi inter praedictos episcopos praesente imperatore de Grandenesheim ensi parrochia.
1030
Chonradus imperator in Ungariam cum exercitu properans natali sancti Albani in dominica die in monasterio Altahensi pernoctauit. Rediit autem de Ungaria sine militia et in nullo proficiens, inde quod exercitus fame periclitabatur, et Uienni ab Ungris capiebatur. Arnolfus Herfeldensis abbas deponitur et Partho subrogatur.
Aribo archiepiscopus obiit, cui Partho abbas succedit. Imperator cum parua Saxonum manu Sclau iam autumnali tempore inuasit et Misiconem, diu sibi ante rebellem, Lusizique regionem cum aliquot urbibus et praeda, quae priori anno facta est, sibi restituere et cum iuramento pacem firmare coegit. Eodem uero anno eundem Misaconem Bezbrien, frater eius, de Pollonia eiecit et in Beheim ad Udalricum ducem fugere fecit. Hoc anno in Premun facta est medio die et claro inter sollemnia missarum tenebrosa calligo et fluuius fundotenus diuisus.
Bezbriem a suis occisus, Misaco ab imperatore est in locum restitutus. Udalricus dux Boemiae reus maiestatis inuentus exilio damnatur, cuius filius, nomine Bratizla, suscepto ducatu patris, ab imperatore rebellans, Heinrici regis expeditione ad eum facta subicitur. Mons quidam in pago Salzpurgensi, ultra spatium quinque stadiorum decidens, casu suo inter terminos lites compescuit.
II. PARS ALTERA AUCTORE MONACHO ALTAHENSI.
Uentus cum turbine multa strauit edificia, naues multae submersae sunt, nonnulli periere fulmine. Monasterium Altahense post CCCII. edificationis suae annum IIII. Non. Martii cum caeteris edificiis igne consumitur. Imperator natiuitatem Domini Potherbrunno feriauit. Eodem anno Heinricus rex et dux Bawariorum ueniens in Ungariam et pace firmata cum rege Ungarorum reuersus est in propria. Filius antem Stephani regis Ungarorum post non multum temporis obiit, qui dictus fuerat Heinricus et est canonizatus.
Rogatu domini Guntharii heremitae et prouincialium comitum Udalricus exilio eiectus ad Radesponam uenit, ubi Chonradus imperator placitum suum habuit, recipiensque ducatum suum multa mala maioraque et peiora prioribus commisit. Insuper fratrem suum Germarum cecauit, sicque post octo menses malam uitam mala mors secuta est. Misaco obiit.
1035
Imperator Chonradus placitum suum in Papinperc habuit, ubi Adalpero dux Karintanorum deponitur, Chonrado in ducatum succedente illi. Uenit Bratizla, filius Udalrici ducis, illuc et pacifice ab imperatore susceptus est, obsidibusque receptis cum pace et regalibus muneribus honoratus ad propria remeauit, et statim expeditione facta ad Liutizos praeclarum nomen post ingentia facta adeptus est. Inaudita mortalitas animalium et defectio apium omnem Baioariam multum afflixit.
Hiems acerba et nimis longa, in qua etiam multitudo arborum arefacta est, et in quibusdam locis exinanicio frugum. Contigit autem diabolico furore instigante Radespone duos iuuenes rixasse, quorum unus arrepto cultro percussit inuariantem se, et ipse repercussus eodem cultro tercium, qui causa dirimendi eos accucurrit, in uires collectus appetiit, simulque in eodem die expirauerunt. Imperator in Saligenstat paschale festum feriauit.
1036·2
Gebehardus Radesponensis episcopus obiit, cui successit frater imperatoris. Item expeditio ad Liutizos. Mortuique sunt episcopi Meginwercus Podarburnensis, cui successit Ruodolfus abbas Herfeldensis, et Brunicho Mersiburgensis, successitque ei Hunoldus, sed et Branthoh Halberstetensis, cui successit Burchardus, Coloniensis etiam Piligrinnus, et substituitur Hermannus, Sizo quoque Mindensis, quem Brun subsecutus est in episcopium. Imperator in Saligenstat generale concilium habuit episcoporum XXXU et abbatum plurium.
1036·3
Deinde rex Heinricus, filius imperatoris, maritauit Chunigundam, Chnut Angli Saxonici regis filiam, et in Niumago nuptias fecit. Imperator rediens de Liutizia instanti autumno festinus cum exercitu in Italiam perrexit et natale Domini Ueronae celebrauit.
Imperator pascalem festiuitatem Placentiae celebrauit, deinde Mediolanensis archiepiscopus, eum insidiose quasi ad conuiuium inuitans, occulte uoluit perdere, sed malitiae suae diffainatus a pessimo incoepto condigne est frustratus, et ipse, comprehensus a imperatore et aliquamdiu retentus, eheu! se custodientibus est fuga elapsus. Postea uero cum duodecim coepiscopis regalem curtem absque suspicione frequentantibus consiliatus est, ut ab eis aliquo modo rex periret deceptus, hocque consilio diffamato comprehensi sunt omnes pariter et in exilium per singula loca relegati.
1037·2
Sed et Poppo patriarcha Aquilegiensis, qui custodire suscepit archiepiscopum ecclesiae Mediolanensis, illo fugiente reus maiestatis effectus est, et ipse aufugit timidus. Postea uero, ueniens discalciatus et laneis ad carnem tectus, gratiam impetrauit imperatoris. Praenotatus autem Mediolani episcopus, in perfidia sua perdurans obstinatius, nunciis ad Odtonem Burgundionum regem missis, participem eum fecit praescriptae coniurationis. Non multo post tempore comprehenditur quidam Adalbertus, cognomento Fortis, cum literis sepedicti archipraesulis, coniurationem indicantibus episcoporum et omnium Longobardie primorum, in die natali sancti Martini dominum imperatorem esse cum exercitu interficiendum et eundem Otdonem in imperii monarchia constituendum.
1037·3
Itaque patefacto indicio internuncius et auctor huiusce mali Adalpertus iuste decenterque uinculatus exilio est damnatus. Imperator sic liberatus Parmam ciuitatem proficiscitur ibique natiuitatem dominicam acturus. Die uero sancto Parmenses tumultu maximo excitato omnes nostros una cum principe uoluerunt exterminare. Cum utrimque fortiter pugnaretur, et nostri pene superarentur, Deo donante incidit consilium imperatori, ut iuberet ciuitatem succendi. Unde prouocatus exercitus, circumquaque per regiones diffusus, hinc inde aduenerunt, cede et igne urbem uastauerunt.
1037·4
Eodem anno uico Hallensi res miseranda in familia sancti Mauricii euenit. Duo etenim germani fratres cum plebe sibi conducta patruum suum seditiosi inuaserunt, ipsum occiderunt, filios eius sex cum eorum paruulis et reliqua multitudine promiscui sexus et aetatis non minus L hominum omnes simul in una domo incenderunt.
Imperator natiuitatem Domini Parmae fecit, ut praenotatum est. Praedictus Odto, Burgundiae princeps usurpatiue factus, in pertinacia sua contra ipsum uoluit perdurare finetenus. Quod dolens Gozilo dux Lotharingiorum cum comprouincialibus eum inuasit uictumque extinxit et caput eius imperatori direxit. Caesar in Sudrun prope Romam pascha peregit. Inde exiens Tusciam tetendit, ibique Pandulfi ducis uxor cum filio suo et filia uenit, maximum thesaurum afferens et pignora sua uades imperatori relinquens; postquam gratiam sibi maritoque impetrauit, domum remeauit.
1038·2
Ipse enim dux ideo non uenit, quia nunquam se cuiusquam imperatoris faciem uidere praesumpturum firmauit. Postea uero filius eius, quem obsidem miserat, nescio quo terrore perterritus fugam iniit, set soror eius remansit. Hinc caesar intelligens eum dolose agentem, cum nullo modo posset eum reuocare, ducatum nepoti ipsius, nomine Weimaro, tradidit, indeque in montem Cassinum perrexit, quo ut peruenit, omnia a praedicto Pandulfo uastata repperit, res monasterii distractas, monachos fugatos.
1038·3
Et quia rector ibi defuit, ipse abbatem substituit, Rihherium scilicet abbatem Leonensem, monachum uero Altahensem, ipsumque una cum Weimaro persecutorem fecit Pandulfo malo. His itaque compositis repatriare disposuit temporibus Augusti mensis, unde et maximam partem exercitus perdidit, quos horrenda aestatis rabies miserabiliter extinxit. Chunigunda quoque nupta regalis et Herimannus, filius imperatricis, dux Sueuiae cum innumera multitudine interierunt eadem clade. Praesulis emeriti tunc et flatus Godehardi Carnem dimisit et caelica regna petiuit.
1038·4
Cui substituitur Tiemo regius capellanus in episcopium Hildenesheimense. Herimannus marchio obiit. Stephanus Ungrorum rex in die assumptionis sanctae Mariae terminum fecit carnalis uitae. Maxima defectio frugum per totum contigit Teutonicum regnum, ita ut in plerisque locis homines fame deficerent et multae uillae fugientibus colonis uacuae starent.
Imperator natale Domini Goslarae feriat. Sophia abbatissa Gandesheimensis moritur. Schebis marchio Ungarie eodem anno est defunctus. Caesar pascale festum Niumago feriauit, pentecoste oppido Traiectensi, ibique altera die eiusdem festi obiit pridie Nonas Iunii, Henricum fllium relinquens heredem regni. Eodem in tempore patruelis et equiuocus eius uiam tocius carnis est ingressus. Rihhardus abbas Fuldensis obiit, cui Sigiwardus ipsius monachus succedit. Aestas calore ualidissima et maxima fuit frugum abundantia, Eclipsis solis facta est XI. Kal. Septembris. Reginpoldus episcopus Spirensis moritur, eique Sibicho substituitur. Egilpertus etiam Frisingensis praesul est defunctus, et Nitzo in pontificatum est subsecutus. Adalpero dux Carintanorum, qui fuga est elapsus de exilio, uita decessit.
1040
Rex Henricus natale Domini Radisponae feriauit et inde profectus Augustani uenit. Illico deuenerunt legati Italorum, expetentes regis iudicium. Paschale uero festum in Ingelenheym celebrauit, ibique conuentionem cum principibus habuit. Illic Mediolanensis archiepiscopus, quem supra diximus dampnatum, regis gratiam et suum recipit episcopatum. Eiusdem anni autumno rex bellum indixit Boemico regno, ubi plurimis suae militiae perditis rediit sine successu prosperitatis. Tunc etiam uini exiguum et factum est acerrimum.
Annum rex in Mimigartouurti initiauit, ubi Boemico duci filium suum, quem uadem habuit, remitti mandauit, ut ipse captiuos redderet, quos in praedicto bello cepisset. Pasca oppido Traiectensi feriat. Diebus rogationum principum conuentum in Saligenstat euocauit, consilium habiturus, qualiter dedecus suum esset correcturus. Illo Boemiorum legati deuenerunt, seque ipsumque ducem in regis conspectum uenturum spoponderunt. Nihil impetrantes redierunt, quam pacem saepius hoc anno temptantes, principes audierunt consiliantes, dux nisi semet una cum regno deditum ueniret, regem cum exercita super se rursus uenturum sciret.
1041·2
Hoc anno Petrus rex Ungrorum regno est priuatus, coniurantibus aduersum se suis primatibus. Unde hoc ortum sit, audiat qui uelit. Stephanus bonae memoriae rex, auunculus ipsius, cum filius eius patre superstite esset mortuus, quoniam alium non habuit filium, hunc fecit adoptiuum ipsumque regni heredem locauit; filium fratris sui digniorem in regno, quia hoc non consensit, cecauit et paruulos eiusdem exilio relegauit.
1041·3
Hic igitur ipso uiuente in regno solidatus iurauit, ut praeceperat auunculus, se dominam suam reginam semper honoraturum nec quicquam eorum, quae rex dederat ei, ablaturum, si post mortem ipsius uitam illi donaret Dominus. Quod ut firmius fieret, addidit iuramento se contra omnes, qui eam uellent calumniare, pro posse et nosse semet subsidio fore, et in eadem uerba omnes iurauerunt, qui principes regionis fuerunt.
1041·4
Stephano demum uita decedente et Petro eius gratia in regno succedente, fides ipsius patuit, quae prius quasi bona latuit. Nam unius anni tempore tractauit eam honorifice, quo peracto spatio destituit illam omni bono. Primum quidem praedia, quae a marito uiuente susceperat, et pecuniam, quam seorsum habuerat, ipse ui abstulit, eamque iurare compulit, ut de residuo nihil daret cuiquam praeter suam licentiam.
1041·5
In quadam etiam urbe eam locauit talique custodiae mancipauit, ut nec ipsi potestas esset usquam progrediendi nec cuiquam aduenientium eam conueniendi. Cum hoc toto triennio passa fuisset, et ipse nihil de iniuria minuisset, ipsa principes regni conuocauit et facti sibi iuramenti eos commonuit. Qui, moti misericordia, regi suasere ab hac quiescere iniuria, ne omnes simul cum illo in miseranda inciderent periuria.
1041·6
Set cum sepius esset amonitus, mala mens et malus animus in pertinacia perdurauit finetenus. Postremo indicauerunt semet nolle esse periuros et, nisi matronae sua cedat, illum deserturos. Quod cum paruipenderet et nihil eorum, quae dicebantur, intenderet, tempus aduenit Dei gratia, quo eius terminaretur nequitia, ut scribit quidam sapientissimus: Ante ruinam exaltatum est cor eius, quia nullo modo uoluit consentire nec super hac re ullum ultra uerbum dignabatur audire.
1041·7
Quo perspecto principes illius regionis unanimiter inierunt consilium, ut interficerent quendam illi fidelem, nomine Budonem, horum omnium malorum auctorem, cuius omnia fecerat consilio, quoniam ipse illius congruebat animo. Uenientes igitur ad regem, ad paenam mortis constanter expetierunt eundem, quasi omnium illorum hostem communem, qui terrae suae et comprouincialium tractauerit perniciem. Rex uero uidens semet ipsum in malo positum neque illi posse conferre praesidium, fertur respondisse; 'Quandoquidem illum liberare nequeo, neque morti tradere uolo, neque uobis eum abnego'.
1041·8
Quod ut audierunt, mox eum comprehendentes, interfecerunt ipsum in frusta concidentes et duobus paruulis eius oculos eripientes. Unde rex uehementer extimuit, et eadem nocte in terram Baioariorum perfugit cum paucis, quamuis eos merito sibi infestos sciret, eo quod sine causa inimicos eorum adiuuisset. Nam quoniam omnes bonos studuit impugnare et consilium impiorum semper adiuuare, Boemico etiam duci, suo seniori, id est nostro regi repugnanti, maximo fuerat subsidio prioris anni, ut diximus, autumno.
1041·9
Et hoc diuino factum est iudicio, ut quem ille lacessirit inmerito, huius indigeret pietate in suae dignae depositionis egestate, a quo et nulla prius acceperat nisi bona, set ille uelut malus pro bonis reddiderat mala. Bex tamen noster excepit eum cum omni gratia et plurima illi impendit beneficia, condolens eius miseriae et suae propter Deum oblitus iniuriae. Ungri autem, ut eum aufugisse cognouerunt, alium sibi regem statuerunt, qui Obo uocitatus regio more mox est consecratus.
1041·10
Haram rerum summa a duobus regni principibus est perpetrata, quorum unus Ztoizla nomen habuit, alter Pezili dictus fuit. Igitur rex idem, habito sinodico concilio, cum communi episcoporum et principum consilio omnia decreta rescindi statuit, quae Petrus iniuste secundum libitum suum disposuit, et episcopis duobus pontificia ui sublata reddere uoluit, sed quia alii ordinati erant, hoc Romani praesulis iudicio reseruandum censuit.
1041·11
Diotmarus Iuuauensis archiepiscopus, paralisi dissolutus, miserabiliter defungitur, eique Belding substituitur. Item ad Boemos facta est expeditio meliori, quam pridem, Deo gratias auspicio. Ipsi quidem Sclaui regiae noluerant subdi potestati, sperantes semet nunc quoque uictores fore, ut fuerant prioris anni expeditione. Rex autem Henricus cum omnibus suis principibus humiliauit se Deo, cum propheta dicens ore et animo: Bonum mihi, Domine, quod humiliasti me, illam scripturam semper meditans, quod Dominus corripit castigando, corripit omnem filium, quem recipit.
1041·12
Hinc iustus iudex omnium, nullum reorum impunitum dimittens, nostrorum humilitatem respiciens ac illorum proteruitatem: quatenus nostros eleuauit passionis aduersitas, tantum illos deiecit prior prosperitas. Nam rege cum exercitu adueniente ipsi siluas occluserant, undique armis parati eos prohibere, ne terram eorum possent introire, sed prouidente gratia Dei Optimum consilium incidit regi, ut aliquot dies contra uiam munitam residerent, quasi illic pugnando ingressuri essent.
1041·13
Ubi saepe nuncii ducis aduenerunt, sed nihil regia maiestate dignum retulerunt. Rex autem, dimissa ibi magna multitudine, circuiens siluam per deuia, terram illorum inuasit occulte, quod incolae non antea cognouerunt, quam omnes eos simul incolomes salua sua substantia infra regionem consistere audierunt. Sed et tanta eos tenuit superbia, ut neque fugata essent pecora, neque segetes messuissent, eo quod nullo modo introuenturos credidissent.
1041·14
Haec omnia propter diuinam bonitatem nostris euenere ad utilitatem, qui sex ebdomadarum spacio cum omni abundantia conuersati sunt in illo regno. Uastant igne quae ibi supererant, exceptis duabus prouinciis, quas illis humiliatis dimiserant. Hoc in tempore dux, certior factus de suo et suorum periculo, legatos tandem frequentes direxit ex animo ad omnes principes, ut deprecatores essent, sed quandoquidem conditionem placitam non obtulerunt, saepius infecto negocio redire coacti sunt.
1041·15
Igitur multi terrae principes una cum Pragensi episcopo caesarem adeunt, inscio duce se dedunt gratiamque obtinent, consilium incolarumque aperiunt, aut ipsi duci ad caesarem sponte ueniendum, aut ipsum propediem in uinculis sese adducturos. Quod ubi dux cognouit, insidias praeoccupauit, legatos ex animo supplices mittit, omnium familiarium purpuratorum auxilium ac opem implorat, ut liceret sese cum omni regno suisque dedere et gratiam caesaris, ueluti ipsi suisque placeret, quaerere.
1041·16
Promisit quidem sub iuramento se Radisbonam uenturum et omnis subiectionis humilitate caesari subditurum et octo milia semisses pondere regio pensurum et omnes captiuos de Bolania redditurum et quicquid caesari uel cuiquam purpuratorum ui uel fraude subtraxisset, totum in integrum restituturum. Et huius rei quinque dedit obsides, filium scilicet suum et pueros quatuor principum, quos caesar morte, qua liberet, perderet, nisi ipse condicta perficeret.
1041·17
Ipse etiam munitiones siluarum iussit aperiri, qui antea fecerat eas muniri, et uiam latissimam planauit, per quam totus exercitus sine ui et clade cum honore et maxima praeda repatriauit. Dehinc duarum hebdomadarum spacio peracto, uenit dux die condicto cum plerisque suis principibus et regiis, ut dignum erat, muneribus, et caesare sedente in palatio cum caetu seniorum, procidit ille ante consessum illorum discalciatus, ut poscebat honor regius, iam plus humiliatus, quam antea supra se fuerit exaltatus.
1041·18
Primates ergo nostri, eius miseriae compassi, suum illi praebuere auxilium, regi decenter dant consilium, ut supplicem clementer susciperet et priorem dominatum illi redderet. Quem ubi recepit, iusiurandum regi fecit, ut tam fidelis illi maneret, quam miles seniori esse deberet, omnibus amicis eius fore se amicum, inimicis inimicum, et nihil plus Bolaniae uel ullius regalis prouinciae sibimet submittere, nisi duas regiones, quas ibi meruit suscipere.
1041·19
Ita Deo gratias clades est reparata, quae priore anno in nostratibus fuerat perpetrata, et rebus bene compositis, unde uenerunt, omnes domum redierunt. Tempore autem praenotatae expeditionis Liutpold, filius Adalperti marchionis Baioariorum, congregata multitudine, quanta potuit, urbem quandam inuadit, quae in terminis marcharum Boiemiae ac Boiariae sita patri suo pridem ui fuerat ablata, et eam expugnauit, innumeram praedam hominum pecorumque abduxit, praefecti quoque filium uinciri iubet, urbem solo aequauit, incolomis domum redit.
1041·20
Homines etiam sui, illius prosperitate prouocati, Boemiam denuo perrexerunt, nec minore praeda potiti reuertuntur. Idem Liutpoldus Radasponae regi redeunti obuiam uenit et gratias maximas cum meritis muneribus accepit, inter alia equum Optimum, ducis Boemi donum, quem ipse regi detulerat, cum sella miri ponderis et operis, quae tota ex argento et auro fabrefacta fuerat. Sed et marchio praedictum captiuum, praefecti filium, regi tradidit, quem ille mox duci suo reddidit, post regia pietate indulsit eidem promissi thesauri medietatem.
1041·21
Eodem anno in orientali Francia uentus ualidissimus magna dedit damna, adeo ut iuxta Montem Pauonis siluae magnam partem prostrauerit, innumera aedificia subruerit. Caritas et penuria frugum maxima per totum Franciae regnum. Hoc etiam anno Isac fluuius iuxta Pozan nimium inundans miserandam stragem dedit, terram uinearum funditus usque ad saxa proluit et aliis iuxta iacentibus eandem ingessit et plerasque taliter inutiles reddidit, ex utraque parte aluei aedificiorum, iumentorum et agrorum maximam cladem fecit.
1041·22
Sed et Athesis fluuius apud Ueronam tanta eluuie subito excreuit, ut domorum, iumentorum, hominum, agrorum partem uastando perdiderit, et uis diluuii homines; qui euaserant, coegit ad aedificium, quod uocatur Aerina, confugere et, quamdiu aquae decrescerent, illud incolere.
Caesar Heinricus natale domini Argentorati celebrauit, quo magnum principum conuentum conuocauit. Eo deuenere inter reliquos Obonis Ungarici regis legati, Petro deiecto, ut diximus, substituti. Nam postquam audiuit Petrum eundem caesaris gratiam recepisse, extimuit hoc suo dominatui cladi futurum esse. Ideoque misit legationem talem, ut perquireretur, an certas inimicicias sperare deberet an stabilem pacem. Caesar autem, ubi ex his uerbis persensit superbiam eius mentis, talibus obuiauit responsis: 'Si quidem ille me et meos cauet iniuriis lacessere, ego nolo inimicicias incipere, sin uero ipse inceperit, quid possim, Deo auxiliante sensurus erit'.
1042·2
Cum his etiam suos legatos curauit dimittere, qui certitudinem aliquam de his sibi possent reportare. Ille autem hac occasione patefecit dolum, quem tractauerat ante. Nam omnes copias multitudinis, quam habuerat, continuo clam uocari iusserat, fide corrupta nostrates inuasurus et, quicquid cladis latrocinando posset, facturus, et, ne fraus eius a quopiam posset praecaueri, omnes hospites, qui aduenerant, mercatores, nuncios, sed et regios legatos, quod ubiuis gentium nefas est, inibi iussit retentari.
1042·3
Et ex utraque Danubii parte perrexit terram Baioariorum spoliare, ipse rex in meridiana fluuii plaga cum innumero milite, duci suo praecipiens in aquilonari itidem facere. Et, ut assolent Sclaui, euntes per siluas, lupina fraude semet occultarunt usque in locum, quem condixerunt. Incipientes igitur a flumine Treisama grassati sunt miserabili praeda, alios quidem comprehendunt in lectis cubantes, alios uacantes et huiusce mali inscios sub tectis.
1042·4
Qui autem se et sua armis defendere nitebantur, nimia multitudine obruti perierunt, quoniam illi solitarii fuerunt. Hoc autem factum est feria secunda sexagesimae a primo crepusculo usque uespere. Dehinc circa Tullinam ciuitatem pernoctantes, in terram suam redierunt ouantes. Nec inmerito, nunquam enim de Baoiaria tantam praedam accepit Ungaria. Sed quod nostris peccatis exigentibus diuina uindicta tunc in nobis perpetrauit, hoc illis partim in posterum reseruauit, partim interea loci repraesentauit.
1042·5
Nam quanta regi suisque sequacibus fuit prosperitas, tanta duci et suis conmilitonibus obuiauit austeritas. Qui dum ex praecepto regis eadem die et simili fraude septentrionalem Danubii terram deberet uastare, quia similiter imparatos offendit, magnam quidem captiuitatem congessit, sed eam Bei gratia citissime remisit. Aderat ibi tum marchio Adalbertus et Liupoldus, filius eius, cum paruissima manu militum et seruitorum, quippe nec triginta habentes scutatorum.
1042·6
Alii etiam quidam nobiles et fortes in praediis suis morabantur, qui hoc malum nec sciuerunt nec opinabantur. Ex re tamen et tempore sunt congregati et semet inuicem cohortati hostium legionibus obuiare et, quantum sibi Deus auxiliari dignetur, temptare, dicentes honestius esse uitam perdere cum honore, quam cum dedecore prolongare. Hostium autem, ut comperimus, decem legiones fuerunt, quae in tres partes diuisae sunt.
1042·7
Harum una praedam seruabat, altera nostratibus pugnatura obuiabat, reliqua post tergum irruitura latitabat. Nostratium autem, quamuis non adhuc essent trecenti, insiluere eos impetu ingenti, multos necabant, plerosque sauciabant, paucos, qui reliqui erant, fugabant. His Dei gratia superatis, diuerterunt eripere multitudinem captiuitatis. Sed et illos facile uicerunt, quia Dominum adiutorem habere meruerunt. Omnes quoque captiui, faeminae simul et uiri, postquam suos cognouerunt, Deo gratias rettulerunt, et lanceis, cultris atque sagittis in captiuatores sunt grassati, donec omnes iacebant trucidati.
1042·8
Quicquid enim sors obtulit, hoc ira telum facit. His ita gestis, Domino condignis laudibus redhibitis, domum redire uolentes, maximas legiones, turmas uident post se in insidiis latitantes, partem scilicet se post tergum, ut dictum est, paratam irruere et in ore gladii neci tradere. Quam mox ut uidebant, pauci tantam multitudinem inire titubabant, maxime quia iam de tanta cede fessi fuerant..
1042·9
Tandem spe conuersa ad gigantem ecclesiae, cui peccatum est diffidere, inierunt praelium, inuocantes auxiliatorem Dei filium; quo etiam adiuuante hostes sunt penitus occisi, praeter qui fugati incurrerunt gurgitem fluminis Maraha dicti, quorum etiam plurimi uitam sub undis dimiserunt, paucissimi euaserunt. Dux autem, uix fuga elapsus et equi subsidio ultra aquam transuectus, praesentatus regi percepit pro mercede oculorum usibus carere. Mos namque est milites donari felicibus praemiis, iste destitutus est ducatu donisque diuinis.
1042·10
Hac de mercede manifestatur, quae ipse et sequaces eius fecerint. Per idem tempus aliqui de Ungaria egressi contra Carintheam captiuauerunt innumerabilem praedam. Sed Gotefrido marchione superueniente et eosdem inuadente, omnes occubuerunt praeter paucos, qui latenter effugerunt. Carintani autem, captiuitate recepta, ouantes regressi sunt ad propria. Hisdem diebus, id est in quinquagesima, traditus est principatus Baioariae in ciuitate Basilea Henrico duci, fratrueli Henrici ducis et dominae Chunigundae imperatricis, uxoris Henrici piissimi et dignissimi imperatoris.
1042·11
Pascalem agnum deinde rex noster Coloniae uictimauit et principes totius regni congregauit, consilium quaerens ipsorum, qualiter obuiare deberet gestis Ungrorum. Qui omnes uelut uno ore consiliati, terram illam decere cum exercitu inuadi et Dei gratiam temptare, qui iusta iudicia nulli uult denegare de his, qui absque alicuius causae obiectione tanta in regnum Teutonicum grassati fuerant persecutione. Post haec pentecoste Wirtzburg fecit et Brunonem episcopum cum uiris et feminis misit ad desponsandam sibi Wilelmi comitis Prouinciae filiam.
1042·12
Expeditio uero facta est in mense sequenti, coadunato exercitu ingenti, quibus dirina misericordia prosperum cursum proficiscentibus et magnum honorem contulit peruenientibus. Pertransierunt etenim terram ex aquilonali parte Danubii fluminis suasu et consilio Boemici ducis, qui tum inibi una affuerat cum copia, quae regem decuerat. Incolae autem missa legatione promisere se, quicquid rex praeciperet, uelle perficere, nisi tantum Petrum regem suum recipere, quod tamen rex summopere uoluerat et propter quod eum secum adduxerat.
1042·13
Postquam etenim auxilium suum illi promisit, hoc in restituendo regno illi ostendere cupiuit, sed sui adeo execrabantur, ut nullum se illum recepturos faterentur. Nouem ibi ciuitates rex deditione cepit, quas rogatu Bratezlaui et consensu incolarum fratrueli Stephani regis, qui cum eodem duce aduenerat, dedit; duae tamen earundem urbium, Baioaricae marchae proximae, ante aduentum nostratium urbanorum ignibus sunt absumptae. His itaque Dei adiutorio patratis, rex et sui redierunt ad propria, Deum laudantes de successu prosperitatis.
1042·14
[Heinricus rex U. Idus Aug. fuit in Altaa.] Heribertus Eichstetensis episcopus obiit, cui germanus suus Gezman succedit, qui paulo post obiit. Ulricus Ratisbonensis abbas obiit, ipsique succedit Erchanpertus abbas Monensewensis. Tegernsewensem abbatiam, quam idem simul habuit, Herrand eius loci monachus accepit. Nitzo Leodiensis episcopus obiit, succedit Watzo praepositus eiusdem loci.
Rex natale Domini Goslare peregit. Illic pontificatum Eiclistetensem Gebehardo dedit. Inter alios principes adfuit Brateslau dux Boemiae, qui decentia munera regi detulit, ipseque magnifice tractatus peractis diebus rediit, regiis donis honoratus. Legati quoque Ruzonum magna dona tulerunt, sed maiora recipientes abierunt. Bulanici ducis nuncii cum muneribus suis reiecti nec praesentiam caesaris aut affatum meruerunt, quia ipse, iuxta quod iussus erat, noluerat uenire.
1043·2
Missa tamen denuo legatione se excusat et, quia uenire non potuerit, iusiurandum promittendo confirmauit, sicque gratiam recipere regis meruit. Isdem temporibus Gisla imperatrix, mater caesaris, est defuncta et ab ipso et episcopis atque principibus iuxta uirum Chunradum imperatorem Nemidone sepulta. Pascha rex Leodii celebrauit, inde regi Karolingorum fabulatum obuiauit. Pentecoste fuit in Boderabrunnun; illo uenere legati Ungrorum, pacem cum nostratibus reformare cupientes, et proinde magnam exhibitionem regi promittunt, scilicet captiuorum, quos haberent, remissionem, eorum, quos reddere non possent, coemptionem et insuper regis gratia multa auri pondera.
1043·3
Rex uero, pertractans eorum intentionem, scilicet quod impedire uellent eius expedicionem, respondit, quia pactum facere nollet, priusquam Radasponam ueniret, et nisi tunc tale quiddam super exhibita adderent, quod satrapae sui contra illius terrae populis probarent. Mox ergo, ut rex et sui expediti eo uenerant, et illi, ut iussum fuit, aderant, iterata sponsione ampliantes cuncta, quae promiserant, sed ipsi una re pactum iam futurum turbauerunt, quippe quia regem pro pace iurare postulauerunt, ideoque infecto negocio redierunt.
1043·4
Ueniens ergo rex ad terminum regni, ubi exercitus recenseretur, decreuit, ut hostilis terra procul dubio inuaderetur, et factis machinis contra opus, quo fluuium Rapiniza occluserant, in crastinum impugnare disposuerant. Tandem uenere supplices legati, dolore animum stimulante, desperati, pacem et ueniam pro delictis orantes, et quicquid regi et optimatibus placeret, se facturos spondent. Tunc condixerunt captiuum populum, ut praedictum est, remittere Tel precium sub iureiurando reddere et partem regni retradere, quae quondam Stephano data fuerat causa amiciciae, et insuper pro lenienda regi offensa dare CCCC auri talenta totidemque pallia et reginae Gislae reddere cuncta, quae maritus eius idem Stepnanus ei donauerat, quae iste, sicut Petrus, illi pridem abstulerat.
1043·5
Haec autem omnia rex Ungaricus ipse iurando promisit et insuper datis septem obsidibus, quos nostrates uoluerunt, stabiliuit, ea lege, ut in festo Andreae his perfectis reciperentur aut infectis perderentur. Proinde Deo digna reddentes praeconia, unusquisque domum redit. Mox conuocata non minori multitudine profectus est rex Uesontionum urbem Burgundiae, et illic accipiens, quam praediximus, sponsam, duxit eam Mogonciacum ibique consecrari eam reginam curauit, consummatisque diebus ordinationis in Ingilenheim fecit nuptias regio, ut decuit, apparatu.
1043·6
Aderant omnes pene primarii de cunctis regionibus Romani imperii, praesules, duces, marchiones, praesides, sed et reliquarum dignitatum principes innumerabiles. Non multo post obiit Liutpolt, filius Adalperti marchionis, egregiae indolis iuuenis, qui multorum nimio dolore deploratus a patruo suo archiepiscopo Treueris est tumulatus.
Rex cum noua nupta Treueris natale Christi celebrauit, in Nouiomago pascha. Grozzilo dux Luthareorum obiit, et de bonis eius contentio inter filios oritur. Duos enim ducatus totidemque filios habuerat, quorum alteri Godefrido ducatum unum, dum uiueret ipse, tradi permiserat, alterum usque ad finem uitae sibi retinuit, quem alteri filio Gozziloni, defuncto patre, rex dare uoluit. Frater uero consentire noluit. Ita discessum, ut nec rex illi primatum tradere, nec ille regi uoluntarie cedere uellet.
1044·2
Item in Ungaria prorupit discordia intestina, quae iam diu in abditis fuerat conflata, scilicet contra iniustum regem iusta coniuratio, ut non digne exaltatum digna deponeret humiliatio. Conspirauerant enim plerique principes, quod in regem suum deliquerant coram Domino poenitere et, ut ipsum placatum habere possent, illum, quem inique substituerant, aut uinctum aut necatum caesari tradere quaerebant. Sed et hoc accedebat eius infortunio, quod regem nostrum offenderat denuo non complendo, quam praecedenti autumno sponsionem fecerat, quam etiam iureiurando, ut praediximus, firmarat.
1044·3
Igitur quidam, qui eiusdem conspirationis conscius fuit, suam salutem pactus omnes coniuratos regi prodidit, innotuit, quorum aliquos iussit necari, aliqui gratia Dei liberati eius effugere manus. Hac de causa amplius incitati omnes, qui potuere elabi, caesaris auxilium expetunt ipsique fraudes tyranni, quas pacto intulerat, retexerunt et eum ad expugnandam terram suam inuitauerunt. Denique caesar, ab iis persuasus, sed plus, ut postea patuit, iussu diuinitatis instinctus, iter suum ad illa loca disposuit, quam occultissime potuit.
1044·4
Ibi uero fuit cernere, quia Index iustus Deus iniusticiam uoluit disperdere, quia nemo mortalium talem gratiam auderet optare, qualem postea per semet ipsum uoluit demonstrare. Perrexit enim rex, quasi pactum exacturus et de marcha Baioarica reuersurus, geminum tantummodo ducens exercitum, Noricum et Boiemicum. De reliquis regni sui partibus nullos nisi aulicos suos habebat, quoniam fructuum penuria illis stipendia denegabat. Sed et hoc fecerat praeter consilium pene omnium suorum subditorum, ideoque credendum, Deum menti illius inspirasse, quod ipse ante saecula praedestinauerat futurum esse.
1044·5
Dum hoc iter ageret, Obonis legati complures uenerunt et fugitiuos suos, qui cum rege fuerant, repetierunt, eos praedones regni sui conquerentes et primos incentores aduersus nostrates fuisse asserebant. Principem quoque nostrum quaerebant auertere ab eo, quod ceperat, itinere, plus aliquantulum, quam spoponderant, promittentes; maximopere tamen multitudinem explorare satagebant. Honorifice quidem ac sapienter retenti sunt, donec utrique exercitus unius diei itinere interiecto conuenerunt, quoniam ille, qui pacem fictam quaeritauerat, immensas copias armatorum interim congregauerat.
1044·6
Cum uero, internunciis utrimque contionantibus, nec possent, nec uellent conciliare, statuerunt armis decertare et diem condixerunt tercium, in quo diuinum apparuit iudicium. Quo die cum noster heros ad locum condictum uenisset et illum minime reperisset, uolens eum insequi ultra Rabaniza fluuium, inuenit iter stagnantibus aquis et machinis more illis solito interclusum. Ducatum autem praebentibus Ungris, quos secum habuit, tota nocte equitando sursum per ripam crepusculo facili uado transit.
1044·7
Quorum aduentum prospectantes, qui machinas custodiebant, relictis omnibus, quae habuerant fugerunt. Sic nostratibus est uia patefacta et multa uictualium praeda relicta. Tercia demum die post condictum praelium, cum primi nostrorum transirent Rhaba fluuium, ecce innumerae acies armatorum eminus apparent, qui campum latissimum, quasi silua succreuisset, operuerunt. Sic parati paucitatem nostrorum suis copiis undique circumuallant, ut nullus eorum saltim fugiendo mortem posset declinare.
1044·8
Sed Deus, qui nihil dimittit impunitum, quod suis oculis uidetur iniquum, iusticiam conuertens in. iudicium, omnem illorum intentionem redegit in nihilum, et quicquid ad nostrorum instituerant deceptionem, translatum est in eorum perditionem. Dignum hoc quoque fuerat Dei iudicio, ut non prius reconciliaretur illa regum commotio, quam illorum multo expiaretur cruore, quorum incepta est furore, quia, quisquis gladium acceperit, gladio, sicut dicit ipsa ueritas, peribit.
1044·9
Caeteris etiam gentibus per latum orbis spacium degentibus exemplum de istis dignatus est rex regum dare, qualiter primates suos et maxime reges debeant Honorare, cum non sit potestas, nisi a Domino, ut testatur sancta lectio. Igitur eo die, cum uellent confligere, ut supra diximus, uterque populus, tantum progressus, ut facilis inuicem esset prospectus, tenuis nubecula, id est caeleste signum, adparuit, quos apostolicus, successor beati Petri, eo quod regem suum dehonestarant, iam pridem anathemizarat.
1044·10
Et ecce turbo uehemens ex parte nostratium ortus puluerem nimium aduersariorum ingessit obtutibus. Hoc sedato, nostris Dominum inuocantibus et illis econtra incondite uociferantibus, pugna nimis atrox inchoatur et summa ui utrimque decertatur. Nam illo primo congressu fortiter resistebant, quia aliquorum de Baioaria legationibus freti erant de nostrae multitudinis raritate et sui exercitus multitudine. Postquam uero se uiderunt inaestimabiliter cadere, terga uertere et cedere ceperunt, et isti ferme eos per sex miliaria insecuti sunt fugientes.
1044·11
Terram innumeris cadaueribus operiunt; lancea regis deaurata capitur; episcopi, capellani, principes, alii complures retrahuntur; tandemque nostri nimiae caedis pertaesi ad castra sua ouantes sunt regressi. Denique caesar discalciatus et laneis ad carnem indutus ante uitale sanctae crucis lignum procidit, idemque populus una cum principibus fecit, ipsi reddentes honorem et gloriam, qui illis dederat tantam uictoriam, tam mirificam, tam incruentam, sed et pro diuino munere omnes omnibus dimiserunt, qui quippiam in se committentes eis debitores fuerunt.
1044·12
Post haec mortuos suos, qui perpauci erant, quaesierunt et eis debitum humanitatis impenderunt, uulneratis autem quam poterant curam, et eos remiserunt ad patriam. Interea populus terrae nunc gregatim nunc singillatim uenit et caesari uictori se dedidit, qui placido suscepit eos uultu, tradidit Petro regi suo. Inde simul pergunt, Wizenburg ueniunt magno comitatu, regio excepti apparatu, ibique caesar Petrum regiis fascibus uestiuit et manu sua ducens in sede sua restituit, et in templo Deiparae uirginis, ubi erat congregatio principum, et regis ad populum et populi ad regem facta est reconciliatio.
1044·13
Illis etiam petentibus concessit rex scita Teutonica, et relinquens illis suorum praesidia, ipse domum rediit et Radasponam uenit. Non prius gustauit ea die quippiam, quam templa omnia nudis pedibus et in laneis circuiuit et altaria templorum singulis palliis uestiuit. Non uisa prius in ea urbe tanta diuina exultatio plebis et principum, tam deuota clericorum et monachorum et uirginum Christi laudatio.
1044·14
Caeterum Obo fugiens in quendam uicum peruenit, uillaque fulmine succensa ipse pene interiit, et uix elapsus fugitando latitabat, usque dum comprenensus communi iudicio nostrorum et suorum capitalem subit penam. His auditis dux Gotefridus per amicos et nuncios aures caesaris cepit compellare, ut sententiam suam super illum dignaretur mutare, spondet, quicquid imponeretur, se libentissime acturum, passurum, si tantum retineret utrumque ducatum.
1044·15
His caesar respondit, si uellet ab iniquitate desistere et germano suo sine ui primatus consortium annuere, regiam maiestatem nunquam memoraturam iam factae iniuriae propter indulgentiam, quam omnibus debitoribus fecerat in finibus Ungariae; sin antem, eius iniusticiae se nolle consentire, sed, quantum Domino iuuante liceret, obuiam ire. Eiusmodi rationis nuncium cum saepius audiret, sed ad hoc nullo modo perduci ualeret, coniurauit cum rege Karlingorum aduersus regem dominum suum.
1044·16
Sed et omnes terrae suae homines constrinxit iuramento, ut sibi adessent, contra quoscunque illos inducere uellet, triennio. Haec uero comperto caesare, rex illum ad se uenire praecepit, quod ille causa dissimulationis indubitanter fecit. Cumque in conuentu principum res eadem cepisset agitari, et ipse manifestam rei ueritatem non posset inficiari, exquisita sententia a contubernalibus eius est indicatum, quicquid de parte caesaris haberet beneficiorum, iure esse cariturum.
1044·17
Itaque interdicto utroque ducatu domum rediit et fraudem, quam pridem clam conflarat, tandem aperte contra regnum et regem exercuit, potestatem interdictam usurpando, colonias et municipia terrae muris et armis muniendo, quae dispositis praesidiis repleuit, et exinde comprouinciales suos praesules et praesides regi fidos inyasit, bona eorum caede, incendio et fuga uastauit. Ecclypsis lunae IIII. Non. Nouembres, solis X. Kal. Dec.
1044·18
Diothmarus episcopus Hyldenesheimensis obiit, Azilinus succedit, Khazo quoque praesul Niwenburgensis obiit in finibus Italicis.
1045
Bex Nemidone, dilecto sibi in loco, natale Christi celebrauit, tractans cum optimatibus, ut obuiam iret conatibus Gotefridi. Peractis feriis, uocato exercitu ex illis partibus pergit tyrannidem eius opprimere suosque defendere a gentili infestatione, urbemque situ loci munitissimam inuasit eamque instructis machinis expugnauit, disiecit, penitus deleuit. Id ipsum quoque reliquis Deo iuuante fecisset, si non fame populi prohibitus fuisset, quae tam ualida erat per totum regnum eiusdem anni temporibus, ut grandes uiel plerique uacui remanerent, pereuntibus habitatoribus.
1045·2
Itaque relictis ibi praesidiis, qui urbes obsiderent et hostes ab incepta uastatione cohiberent, ipse inde Augustam uenit, ubi Langobardorum conuentum habuit et cum eis de illius regni ordinatione disposuit. Inde Frisingam peruenit, ibi quadragesimae primam ebdomadam peregit, eoque regis sui Petri Ungarici nuncii deuenerunt, qui ipsum, ut proximo pentecoste ad filium suum uenire et idem festum cum eo dignaretur facere, petierunt.
1045·3
Dehinc die palmarum in Babenberga ramos arborum Domino portauit, pascha in Goslari regia uilla feriauit, dieque sancto tradidit Otoni, filio sororis tercii Otonis regis, Alemanniae ducatum, Ebboni capellano suo Niwenburgensem episcopatum. Sed et filium Baldwini militem per manus accepit illique marcham suae terrae conterminam, pro qua Gotefridus contenderat, dedit. Dehinc ante dies rogationum ueniens Radisponam, nauigio decenter instructo perrexit Bathauiam, ibi ascensionem uenerans dominicam; inde mouens citato cursu pertendit, quo uocatus erat, Ungariam.
1045·4
In eodem itinere tentatus est clade miserabili et non solum perpessis, sed et omnibus audituris ualde lacrimabili. Nam dum per aquae periculum, quod Poienstein dicitur, proficiscitur et episcopus Wirzeburgensis Brun, cognatus eius, ipsum sua naue subsequeretur, praesul idem in praescripto saxo fantasticam daemonis uidit imaginem eamque sibi loquentem audiuit: 'Episcope, quo proficisceris, meae potestatis es et eris, qui quamquam nunc tibi nihil ago, in futurum tamen obuiabo'.
1045·5
Ad haec uerba constrictus pontificis exorcismo conticuit et euanuit omnino, sed quamuis semper mendax fuerit, hac tamen uice non ex toto fefellit. Etenim cum rex haud procul inde inuitatus et intime rogatus diuertisset ad Persinbiugun, ubi uidua Adalperonis comitis, qui in superiore quadragesima obiit, sibi parauerat conuiuium uocatis, quos uoluit, caesar sedit in colloquio in eminentiori quodam uestibulo. Igitur fractis angulis uestibulum concidit et omnes pariter considentes obruit.
1045·6
Caesar ipse plurimis super eum cadentibus infimus cecidit, Deo tamen protegente mortis periculum euasit, praeter quod subsequens lignum brachium, quod illi opposuerat, decorticauit. Prun autem dictus episcopus et Althmannus Ebarespergensis abbas fractis cruribus, conquassatis corporibus, materque familias semianimes inde eleuantur, ad cubicula deportantur, in lectulis collocantur, post non multum temporis decursum eadem clade defuncti migrarunt ad Deum. Rex inde profectus gratias Deo agit, quod de periculo mortis liberatus, pro his, quos morti proximos dereliquit, animo anxius.
1045·7
Ueniens autem Ungariam, regio more susceptus decenter est et honorifice retentus. In ipsa sancta solemnitate Petrus rex regnum Ungariae cum lancea deaurata tradidit caesari domino suo coram omni populo suo et nostro. Post peractum uero regio luxu conuiuium obtulit illi etiam auri pondus maximum, quod ille totum militibus distribuit, quos in prioris anni uictrici praelio secum habuit. Eodem anno Berengerus Battauiensis episcopus hac luce priuatur, eique Egilbertus, regine capellanus, successor ordinatur.
1045·8
Guntherius, uita decedens hac, heremita Percipit in caelis brauium cuiusque laboris, Quem prius in mundo tulerat carni dominando. Sub eodem tempore rex Franchonefurt uenit ibique languescere cepit. Cumque de die in diem languor magis ingrauesceret, quam aliquid decresceret, Henricus dux Baioariae et Otto dux Sueuiae, episcoporum nonnulli aliique nobilium quam plurimi in unum conspirauerunt et quem illo mortuo regem exaltarent elegerunt, scilicet Henricum, filium Hezilini comitis, patruelem praedicti Ottonis.
1045·9
Deus autem, qui omnia, quae uult, facit, eorum consilia adnullauit et regem, quem castigans castigauit, morti nondum tradere uoluit, sed ostendens illi suum salutare non longo post eum leuauit hac infirmitate. Adelheit abbatissa Quittiligenburgensis isdem temporibus carneis soluta est membris.
Rex feriauit Domini natale Goslare. Non multo post tempore marchio Ekkihardus subitanea morte obiit, in Nuunburg rege praesente sepelitur. Die uero palmarum Hildenesheimense templum insigne et maxima pars urbis consumitur igne. Bex tempus pascale celebrauit in Traiectensi ciuitate. Eadem uero aestate Moguntia et Ratisbona ciuitates sunt igne concrematae. Aduentum Aquisgrani Spiritus sancti rex cum magno principum concilio peregit, ibique Gottefrido duci gratiam suae reconciliationis dedit ac ducatum unum, cui patre uiuente dominabatur.
1046·2
Alter uero nec illi nec fratri habendns permittebatur, sed Grozziloni sublatus Friderico, Baioarie ducis fratri, est datus. His omnibus peractis rex inde discessit ac Mersiburc, natale sancti Iohannis celebraturus, perrexit. Illuc etiam Bratizlao dux Boemorum, Kazmir Bolaniorum, Zemuzil Bomeraniorum aduenerunt atque regem donis decentibus honorauerunt. Eodern die fecit rex filiam ipsius uelamine sacro uelari simulque abbatissam Quittiligenburgensem consecrari. Inde discedens apostolorum Petri et Pauli festa Mihsina celebrauit, ubi etiam conuentionem secundo habens duces praefatos inter se pacificauit.
1046·3
Illic etiam Teti, Dietrici comitis filius, marchas Ekkahardi duas a rege promeruit, terciam, id est Mihsinensem, rex adhuc retinuit. Dei autem genitricis natiuitatem rex honorauit Augustae. Igitur conuenientibus illuc militibus, iter aggreditur prosperoque cursu ad Italiam conuertitur, perueniensque Ueronam ciuitatem ibi exercitus sui speculatur congregationem. Motis autem exinde castris, sic disposuit seriem itionis, ut ante festiuitatem apostolorum Simonis et Iude intraret fines Papiae ciuitatis, ubi separatim habuit sinodale concilium ac populare iuditium, sic nimirum ordinans ista, ut praedictam solemnitatem ibidem celebraret in fascibus et corona.
1046·4
Proficiscenti autem illi exinde ac per diuersas mansiones iudicanti iustissime occurrere ceperunt Romani, de die in diem magis magisque conglobati, donec ueniret urbem Sudrun dictam, habiturus sinodum alteram. Causa uero huius conuentus fuerunt tres pape, qui omnes pariter superstites fuerunt illo tempore. Nam primus illorum, relinquens sedem illam propter illicitum, quod contraxerit, connubium, potius sua recesserat sponte, quam ulla coactus aduersitate.
1046·5
Unde in unum coniurati Romani supponunt alterum illi adhuc in carne uiuenti. Primus uero tercio illud regimen pretio uendidit, quia ira permotus sibi subpositum hoc possidere noluit. Quid multa? Omnes in hac sinodo iudicati deponuntur, et Pabinbergensis praesul Suitigerus, tali sede dignus, ab omni cleri et populi concilio approbatur. Dum autem hec aguntur, recidiua coniuratio in Ungarico regno contra Petrum regem oritur.
1046·6
Nam principes eius et familiares, die noctuque cum illo conuersantes, ad tantas insidias peruenerunt consiliantes inique, ut ipso ignorante aduocarent quendam Andream, emulum eius, utpute ex eodem ortum semine, spondentes per nuntios, illum communi principum uoluntate in regnum constituendum atque illum deiciendum. Quibus cum ille credulus libentissime paruisset necnon inmensam multitudinem conducticii exercitus secum aduexisset, praescripti obtimates regni, comprobantes promissa sua, occurrerunt ei cum armatorum multitudine maxima.
1046·7
Sic autem concluserant iter regi suo, ut non haberet diuerticulum ullo in loco, donec pagani et ignominiosu quibus concessum erat propria uoluntate uti, oculorum illum lumine priuauerant, quod nunquam regio nomini accidisse audierant, ne, si in regnum Teutonicum sanus effugeret, inde sibi bellum recidiuum et clades bellica succreseeret. Pontifices etiam terrae illius pene omnes hac sunt tempestate prostrati, necnon cum clericis monachornm nonnulli; omnes ergo perseuerantes in fide trucidabantur miserabili crudelitate.
1046·8
Principum etiam unus, Zaunic nomine, Omnibus modis cruciatus, ex hac luce migrauit, quia, priorem fidem recolens, nunc fidem Petro seruare uoluit. Exules autem plerique sunt interfecti, quidam uero aufugerunt pedestres, nudi et spoliati. A tribus ergo pontificibus, qui residui erant, accepit ille regalem ordinationem, quamquam prius crudeliter grassatus fuerat in sanctae ecclesie gregem. Wilelmus Argentinensis episcopus obiit, succedit Hezilinus; Ebbo Constantiensis obiit, succedit Diotricus eiusdem congregationis.
Natiuitatem Domini rex feriayit Romae, consecrandus imperiali benedictione. Die sancto primum papa ordinatus legittime consecrauit imperatorem cum imperatrice, archipraesulem etiam Rauenne nec non antistitem Placentiae cum. Fuldensi abbate. Finita autem solemnitate ac imperatore iter in Apuliam conuertente, imperatrix grauida uicinaque partui Mantuam perrexit, ibique filiam peperit. Caesar uero, pertransiens totam illam terram, peruenit ad ciuitatem Beneuentanam. Inde domum conuersus praedictam intrat Mantuam, celebraturus resurrectionem dominicam.
1047·2
Post pasca uero illo inde proficiscente ac in natiuitate sancti Iokannis baptistae Augustam intrante, Ebbo eiusdem urbis praesul moritur et imperatore praesente sepelitur. Cum autem huic Henricum subrogasset ac iter suum in occidentale regnum conuertisset, inuenit inibi hostem paratum, ducem scilicet Gotefridum praememoratum. Hic enim recidiuam. rebellionem parauerat, quia iam omnimodis desperatus erat gratiam imperatoris sibi ultra posse conciliari, idcirco quod hanc sibi denegatam uiderat, ante limina sancti Petri relaxatis caeteris debitoribus.
1047·3
Quapropter Diotricum, Paldwinum omnesque, quos socios nequitiae suae adsciscere poterat, assumpsit ac regiam domum in Niumago impletam aedificiis circumstantium uillarum igne combussit, nonnullas etiam urbium captas munitiones, antehac iuri caesaris attinentes, militibus imperatoris seductis, occisis et expulsis, suoram repleuit multitudine, ut nulli nostratium fas esset intrare. Sed caesar, condolens ex animo tali clade, expeditionem suam in eum multis nauibus parauit cum magno labore, uidelicet ut modo forent pedestres, postmodnm uero equestres.
1047·4
Ubi tamen eheu! nihil tale gessit, quale regno aut laudi aut honori fieri possit. Dux Henricus Baioariorum in eo itinere obiit, dum sponsam uoluit accipere. Otto etiam dux Alamannorum obiit, succedit Otto Swinyurtensis. Suidigerus papa obiit, Bamberg deducitur et sepelitur. Poppo archiepiscopus Treuerensis obiit, Eberhardus succedit.
Natale Christi imperator feriarit Pholide. Eo uenerunt Romanorum nuncii, episcopum Brixinae sibi papam petunt, qui mox eligitur, ut petiuere, iuxta consensum totius senatus principum. Cum ipsis legatis episcopi quidam Romam dimittuntur, qui papam deducunt. Hic post modicum obiit, pro eo Brun est electus. Hartwico ibi cancellario dat episcopatum Babinbergensem, ac proficiscens inde Ebboni abbatiam Fuldensem. Ita disposuit seriem itionis, ut pascha Radasbonae celebraret. Ebbo patriarcha obiit. Modicum uini. Plaga crudelis in homines grassata; mures enim consumpsere fruges terrae. Terrae motus IIII. Id. Octobris. Autumno comes Diotmarus Saxo, maiestatis reus ac proscriptus, ab Arnoldo pridem milite suo singnlari certamine uictus, eisdem uulneribus occubuit.
Natale Christi Frisingii imperator celebrauit et Gotepoldo cancellario patriarchatum Aquilegiensem tradit. Inde Radasponam it, in pnrificatione Deiparae uirginis ducatum Baioariorum Chnononi concessit. Diotericus etiam, iniustae coniurationis Gotefridi et Paldwini aduersus imperatorem dominnm suum socius, digna Dei ultione occisus est. Ratmundus Altahensis abbas obiit, succedit Diotmarus eiusdem coenobii decurio Caesar Mersebnrg peruenit, ibi pascha celebrauit. Item expeditionem in occidentales hostes, Gotefridum et Baldwinnm, direxit.
1049·2
Cum quo etiam papa ad Aquas graneas ad palatium pergit. Uitam et sanitatem praedictis ducibus impetrauit eo tamen pacto, ut caesareo subderentur dominio. Qua spe adtractus dux Gotefridus illo deuenit et per manus se illi tradidit. Qui Treuirorum episcopo datur custodiendus, nullam misericordiam ab imperatore promeritus, quia pridem in electos eius caeteris crudelins fuerat grassatus. Sic imperatorem fultum diuino iuuamine posteaquam contra se uenire Baldwinus conspexit nec ipsum suosue incursibus suae fraudis patere, exemplo ducis iam dicti et ipse eius se subdidit dominatui.
1049·3
His ita prospere transactis rediit et Mogonciaci autumno ad concilium papae occurrit.
1050
Natale imperator Pholide feriauit, ibi episcopatum Cumanum dedit . . . . Tum marchio Gotefridus, ab iniquis circumuentus, innocens misere occiditur. Diem resurrectionis Traiecti celebrat. Post haec dolens sibi a pessimis quibusdam praereptam Ungariam, quae prius tam euidente Dei iudicio cesserat ditioni suae, in Nuorenberg suo fundo principes conuocat Baioariae totius, quid super his ageret, consulturus. Complacitum est urbem Heinenburg aedificari et interim ab armatis aedificantes custodiri.
1050·2
Sed quia hoc Dei inspiratione consilium dederunt, postea eius auxilio in re fortiter comprobauerunt. Nam cum ipsum opus Baioaricis prouincialibus solum fuisset iniunctum, admodum pauca multitudine illuc conuenerunt armatorum. Hoc ut audierunt hostes, aliquod detrimentum sui inde suspicantes, ipsa nocte Thebeorum irruerunt in castra nostratium. Et cum in aliquo tabernaculo colligerentur plus quam ducentae sagittae, nulli tamen hominum est uulnus infiixum.
1050·3
Hunc impetum ubi eadem septimana ter quaterque sustinuerunt, tandem in unum conglobati obuiam iuerunt. Ecce diuina clementia adfuit, quae nusquam in se sperantes deserit. Nam confestim ut conflixerunt, ipsi admodum pauci immanem exercitum uicerunt, fugauerunt et, quoscunque insequi poterant, prostrauerunt. Quapropter protectorem sui Deum laudantes, ad propria regressi sunt ouantes, paucorum in urbe praesidium constituentes. Sed ne quid mala mens linqueret inexpertum, hanc Ungri destruere conati sunt, rursum tanto congregato exercitu, qui nullius posset comprehendi obtutu.
1050·4
Loquor ingentia, sed tamen comprobabantur fuisse maiora. Nam cum paucissimi diem dominicum cum feria secunda et tercia tanti exercitus sustinuissent impetum, nullum ex suis excepto uno cecidisse, laudabant Deum; ipsi uero tantam multitudineni hostium prostrauerunt, unde redeuntes socii ad asportandum sex naues compleuerunt. Caeleste etiam signum ibi non defuit, scilicet proeliantibus illis turtur mirae pulchritudinis muros circumuolitauit. Ignem uero ad incendendum qualibet parte orientis et occidentis, meridiei uel aquilonis admouebant: hunc uentus occurrens deflectebat.
1050·5
Ex quo posteaquam hostes cognouerunt reatum suum, discesserunt confusi. Tum accusatur Kazemer dux Bolaniorum, quod ui sibi usurparit prouinciam datam ab imperatore Boiemorum duci. In uilla regia Gosolarae ad imperatorem uenit et obiectum iureiurando excusauit; in quibus culpabilis fuit, hoc iuxta placitum imperatoris correxit, accepta gratia domum rediit. Autumno imperatrix Deo gratias filium peperitb.
Natale Christi caesar augustus Pholide celebrat, paschalia Agrippinae feriat, ibique filium baptizari curauit. Ad Ungros expeditio facta incommoda ac satisf laboriosa. Totum namque aestiuum tempus, pluuiis abundans, inmanes fecit prorumpere aquas. Qua de re plures tam hominum quam equorum summersi sunt. Imperator uero ita disposuit iter suum, ut nauigio descendens per Danubium adsumptionem Deiparae uirginis celebraret Bathauorum urbe. Illic Gotefrido duci praememorato beneficium suum, quod habuit ab episcopo Coloniensi, reddi iussit et eum contra Baldwinum iuniorem nuper rebellantem prouinciae esse defensorem rogauit.
1051·2
Ipse uero cum ualida manu Baioariorum, Longobardorum, Saxonum, Sueuorum, Francorum, Sclauorum ad Ungariam usque peruenisset, et iter illo ingrediendi interclusum fuisset, habito consilio longam circuitionem peregit et absque nauibus et plaustris solo equestri itinere regionem intrauit. Nec mora, ad quaecunque loca accessit, igne ferro exceptis ecclesiis uastauit. Sed cum hostis palam luce occurrere non auderet, et exercitus diuturnitate temporis fame laboraretk, domum sese recepit, sequenti anno reuersurus.
1051·3
Pardo Mogontinus archiepiscopus obiit, Liutpoldus Babenbergensis praepositus succedit. Hunfrid archiepiscopus Parthenopolitanus obiit, Engilhart successit. Hunfrid Rauennas episcopus obiit, Heinrihc succedit. Dietricus Constantinus episcopus obiit, succedit Rumolt.
Natale imperator feriauit Goslarae, pascha Nemidone. Rursus ad Ungros expeditio, sed nihil honoris uel utilitatis adquisitum regno. Cum enim urbem Preslawaspurch, in finibus utriusque regni sitam, diutina premerent obsidione, papae adiuratione constricti inde discessere. Quod factum est callida macmnatione regis Ungrorum, qui promiserat, quaecunque papa iussisset, se facturum, si per eius obtentum imperator cessaret ab oppugnatione suorum. Cum uero Dannbium transfretasset exercitus, cuncta, quae spoponderat, est mentitus.
1052·2
Sed cum etiam exercitui iam stipendia defecissent, in sua redierunt singuli, cum exercitu reuersuri anno subsequenti. Radasponam autem ueniens papa cum imperatore exaltationem sanctarum reliquiarum, ut decuit, celebrauit, hoc est Wolfgangi et Erhardi episcoporum urbis praedictae. Quo tempore imperatrix filium secundum genuit, Chunradum nomine. Non modica penuria frugum, uini modicum et acerrimum. Nizo episcopus Prisingensis obiit, succedit Ellinhard. Bonifacius marchio de Italia insidiis cuiusdam militis sui occiditur.
Natale apud Wangiones imperator celebrauitd. Chuono dux Baioaricus et praesul Radasponensis Gebehardus ea tempestate grauissimas inter se inimicicias contraxere, sed cum imperator Mersiburch pascha celebraret, illuc euocauit utrumque ad conloquium generale pariterque complures regni totius principum, quorum iudicio dux praememoratus ducatu est depositus. Prolata etenim sunt iniusta iudicia, quae pridem in populo fecerat, et quoniam urbem quandam episcopi, Paracstein dictam, incendio concremauerat.
1053·2
Quod quidem iudicatur pergraue, si quis in regno tale quid audet committere. Sed cum inde discessisset domum, intestina molitus est commouere bella. Quapropter breui plures iniquitatis suae socios adquisiuit eosque sibi firmos et fideles esse iuramento constrinxit. His ad uelle dispositis, ipse cum manu ualida per Carinthanos ad Ungros confugita et plures coniurationis eiusdem conscios domi reliquit, quos sibi postmodum bella mouenti auxilio fore sperauit.
1053·3
Hi ergo deprensi facile ab hac stultitia sunt repressi. Ipse uero adiunctis sibi Ungris Charionas inuadit et, plurima loca uastans, urbem quandam, Hengistiburgb dictam, occupauit ibique praesidio imposito in Ungariam se recepit. Quo tempore papa aduersum Nordmannos pugnauit, in quo proelio eheu! fere omnes amisit, quicunque ex regno Teutonico uenerant in auxilium eius. Ipse etiam in Beneuentana urbe inuitus, ut fertur, aliquamdiu est retentus.
1053·4
Uini, frugum maxima penuria in tota pene grassabatur Baioaria. Quapropter colono fugiente plurimi uici deserti remansere. Sybicho Nemidonensis episcopus obiit, Arnoldus substituitur. Hartwicus episcopus Babinbergensis obiit.
Apud Otingun imperator natale Christi, curtem regiam, celebrauit, ibique maiori filio suo ducatum Baioaricum contradidit, Adalberoni consobrino suo tradit episcopatum Pabinpergensem. Inde Radisponam ad generale colloquium recessit. Quibus diebus hi, qui in urbe Hengistiburc praesidio relicti erant a Chuonone, fatigati crebra prouincialium incursione, ipsi sua sponte urbem diripiunt et clam inde in Ungariam aufugiunt. Paschalia Mersiburch imperator feriauit. Leo obiit, uir sanctus; infirmi sanati ad eius sepulcrum.
1054·2
Pentecoste Quitilingunburch imperator celebrauit, quo ad se ducem Boiemicum ac Bolanicum euocat eosque post longissimam disceptationem inter se pacatos domum remittit. Ipse uero expeditionem suam contra Baldwinum direxit. Improuisus ergo ingreditur prouinciam, maximam frugum pecorumque inueniens abundantiam. Sed cum hostes non auderent palam occurrere, ipse plurima loca deuastans ferro et igne disposuit repatriare. Cum uero inimici cognouissent, remissius militem agere, unam exercitus partem subito incursantes, non minimam stragem dedere solitoque sibi fuga consuluere.
1054·3
Quos Imperator secutus, tendentes repperit, tantaque clade multauit, ut dux ipse cum admodum paucis uix euaserit. Ungri iterum Charionas inuadunt, factaque praeda in patriam laeti recedunt; Chuonone cum suis ducente, orientalem saepius Baioariae oram inuasere, plurima loca diripuere, hominum. inmensam multitudinem captiuam abduxere. Tandem prouincialibus ad arma conuolantibus, aliquot ex his et illis caesi, plures sunt uulnerati. Ungri tamen praedam, quam praemiserant, retinuerant, sed post haec ipsam prouinciam incursare cessauerunt.
1054·4
Quo tempore etiam Gotefridus nouus hostis extitit. Ingressus enim Italiam uiduam Bonifacii marchionis Beatricem uxorem ducit, quam tamen post breui reliquit, expulsus inde communi conspiratione plaebis, ac se Baldwini rursus inmiscuit armis. Hoc anno obiit Azilinus Hyldenesheimensis episcopus, succedit Hezil. Ulricus episcopus Brexionae obiit.
1055
Dominicum natale imperator celebrauit in uilla regali Goslare. Ipsis diebus mortuus est Bratizla dux Boemicus. Post haec imperator Ratisbonam uenit, ibique generale colloquium habuit. Ibi ergo Gebehardum episcopum Eichstattensem apostolicae sedi praefecit, quem et mox ante se in Italiam transmisit. Zpitigneum etiam, maiorem filium Boemici ducis, in locum substituit patris, sicque dispositis aliis, quae uoluit, in Italiam transiuit. Resurrectionem ergo Domini apud Mantuam sabbatizauit.
1055·2
Ekkihardum in sedem Brexionae urbis constituit. Greneralem sinodnm papa sibi occurrente habuit, ubi complures episcopatu deponi fecit. Quosdam de militibus Bonifacii rebellantes, filio etiam eius defuncto, facile oppressit, ipsamque Beatricem in custodiis seruari praecepit. Quo tempore Richerius abbas Cassinensis, qui et Leonensem abbatiam regebat, unam, id est Leonensem, sponte remisit, quain mox ex petitione ipsius Richerii apud Florentiam tradidit imperator Wenzlao monacho Altahensi, uiro admodum modesto et sapienti.
1055·3
Ea tempestate obiit Altanensis abbas Dietmarus, uir onmigena pietate probatus, pro quo communi fratrum conseiisu eligitur Adalhardus, eiusdem congregationis monachus, bonis quibusque merito aequiparandus. Et quoniam pridem obierat Waltheri Ueronensis episcopus, imperator ibidem constitutus Diotpoldum substituit in locum eius. Quod uero Deo amabilem principem diuina prouidentia defendat semper et muniat, hinc, qui uelit, colligat. Dum ergo in Italia commoratur, quidam de regni principibus, qui etiam familiariores illi uidebantur, hoc est Gebehardus patruus eius, Ratisbonensis episcopus, Welf Charintanorum dux aliique complures clandestina cum his consilia concinnant, qui pridem publici hostes extiterant.
1055·4
Igitur Deo dignum augustum uita simul et regno priuare, Ghuononem, qui ad Ungaros confugerat, in locum eius subrogare conanture, et quoniam in hac coniuratione erant, ut praedixi, imperatoris amicissimi, potuit miserabile facinus perpetrari, scilicet nisi hoc Deus ut casses comminuisset aranearum, quoniam non est consilium neque fortitudo contra Deum. Primum igitur Chuono, quem principem elegerant, miserabili excruciatus peste, fraudem et nequitiam terminauit morte.
1055·5
Mox etiam Welf, infirmitate correptus et in extremis iam poenitentia ductus, peccasse se publice fatebatur et, ut indulgentiam apud augustum mereretur, supplex precabatur. Cui etiam curtem suam, Utingun dictam, delegari fecit, socios coniurationis aperuit et mox ultimum diem clausit. Et quoniam imperator de Italia iam fuerat reuersus, ad commeatum euocatus episcopus. Cum ergo primum infitiaretur, postremo manifestis signis est uictus, custodiae mancipatur.
1055·6
Hermannus archiepiscopus Agrippine obiit, successit Anno. Arnoldus Nemidonensis obiit, cui Chuonradt successit, Azilinus de Mersiburch, pro quo Wofpho substituitur. Udalricus etiam Tridentinae urbis praesul moritur, quem Hatto in episcopatu subsequitur.
Dominicam natiuitatem imperator ad Duras aquas celebrauit, pascalem agnum in Bodirbrunnun uictimauit, sacrum pentecoste . . . peregit, et mox regi Charalingorum ad colloquendnm in finibus utriusque regni occurrit. Ibi rex cepit negare quoddam pactum, quod inter ipsum et imperatorem pridem fuerat factum. Sed cum imperator paratus esset, acie potius dimicare, quam ueritatem semel susceptam omittere, ad ultimum etiam proposuit examen monomachiae per se ipsum et illum pugnandae.
1056·2
Quibus rebus ut rex se iam uictum intellexit, cum suis omnibus noctu clam aufugit. Imperator uero Wangionem rediit, quo etiam papa Italia nuper digressus occurrit, ubi de statu regni plurima disponit, Gebehardo episcopo ante iam custodia relaxato gratiam suam reddit, Chuononem nepotem suum poenitentem pro rebellione suscepit, et sic singulos domum redire permisit. Hac ipsa tempestate principes Saxonici contra Luidilizos pugnarunt, sed heu turpiter uicti inde fugerunt, magno inibi suscepto suorum detrimento, interfecto etiam marchione Willihelmo.
1056·3
Annus iste extitit detestabilis et luctum inconsolabilem intulit multis. Cum enim Romanum imperium uigeret tranquilla pace, offensus peccatis nostris Deus se dignum imperatorem graui percussit morbo. Cui cum uitae aduentaret terminus, papa cum multis aliis uniuersi ordinis praesentibus, publice confessionem peccatorum facit, filium suum Henricum, haeredem regni relinquens, omnibus conmendauit et sic, sacro corporis et sanguinis Domini uiatico confirmatus, hominem exuit et stola inmortalitatis indutus aulam regni caelestis, ut uere credimus, intrauit.
1056·4
Cuius corpus, Nemidonum translatum condigno honore, festo Symonis et Iudae, queniadmodum uiuens praeceperat, est tumulatum. Rex uero Henricus per dominum papam ad Aquasgrani deducitur et in sede regali collocatur. Post haec Coloniam uenit, ubi Baldwinum comitem, qui diu patri suo rebellauerat, in deditionem suscepit et sibi post haec firmum et fidelem fore iurare facit.
Dominicam natiuitatem rex Henricus adhuc puer paruulus Ratisbone celebrauit, colloquium generale cum regni primatibus habuit. Chuononi cuidam cognato suo ducatum, quem Welf habuerat, tradidit. Quoniam uero imperatrix mater eius fatebatur, se grauidam fore, ideo ducatum Baioaricum permisit eam retinere, ut si filius ex ipsa nasceretur, ipse eodem principatu potiretur. His igitur ita dispositis, post pauca Saxoniam secessit. Dominus etiam papa mox in Italiam rediit.
1057·2
Insequente quadragesima Adalbero episcopus Pabenpergensis hac exutns est uita, quam sedem rex in festiuitate pascali apud Wangionum tradidit uenerabili Guntherio, eiusdem congregationis canonico, sed tunc temporis cancellario Italico, qui mox, ut potestatem suscepit, statim etiam ipso die sancti pascae benedictionem cum magna gloria accipere promeruit. Ipsa aestate papa Uictor moritur, et in eius locum frater Gotefridi ducis Fridericus, cognomine Stepbanus, a Romanis subrogatus, rege ignorante, postea tamen electionem eius comprobante.
1057·3
Episcopatum autem Eichstatensem, quein dominus papa babuit, rex Gunzoni capellano suo tradidit.
Dominicum natale rex Goslare celebrauit, agnum uero pascalem Mersiburg. His diebus in Bodurbrunnun maior ecclesia cum aliis duobus monasteriis est igne consumpta. Sacrum antem pentecoste apud Augustam rex peregit, ubi et generale colloquium tocius regni principum habuit. Defuncto igitur papa Stephano piae memoriae, alius substitutus est et consecratus occulte. Quod cum principibus non placeret, deposito illo Augustam ad regem misere legatum, petentes, apostolicae sedi praeferri episcopum Florentinum.
1058·2
Qua eorum petitione approbata aliisqne regni negotiis ordinatis, singuli regressi sunt ad propria. His diebus legati Ungrorum sepissime ueniebant pacemque fieri postulabant, et, ut haec uerior firmiorque haberetur in posterum, regis sororem filio domini sui, nomine Salomoni, dari postulabant in coniugium. Hoc ubi tandem regni primatibus complacuit, rex cum matre in fines Ungarie uenit, utriusque regni primores inreinrando pacem firmare fecit, sororem tradidit et mox se in Franciam recepit.
1058·3
Autumnali igitur tempore dux Charintanoruma Chuono Longobardiam ualida manu est ingressus, sed resistentibus sibi prouincialibus turpiter est regressus. Ebbo abbas Fuldensis est defunctus, in cuius locum eligitur Sigifridus, eiusdem congregationis monackus.
Natiuitatem Domini apud Argentinam rex feriauit. Hoc anno frumenti et uini satis abundans copia in Baioaria fuit, sed grauis pestilentia hominum animaliumque per totam prouinciam grassabatur. Abbas Herfeldensis Meginhere obiit. Episcopus etiam de Halberstatt, Purchardus nomine, et archiepiscopus Magontiacensis Liutpoldus uiam ingressi sunt carnis uniuersae.
1060
Incarnationem Domini rex Frisingun egit, episcopatum Halberstatensem Purchardo dedit. Sacrum epiphania Ottingun celebrauit, ac Sigifrido abbati Fuldensi archipraesulatum Magontiae tradidit. Regressus autem in Franciam, Fuldensem abbatem statuit Wittradum, eiusdem congregationis monachum. Hiems tam acerba per Teutonicum regnum habebatur, ut immensitate ac diuturnitate niuis ac frigoris multi mortales hac luce priuarentur. Mox secuta est aquarum talis effusio, qualis uix aut nunquam fertur in illo regno prouenisse.
1060·2
Rex autem in Halberstatt peregit sanctum pasca, et mox eo recedente ecclesia ipsa cum aliis aedificiis est igne consumpta. Hac aestate Chuonradus episcopus Nemidonensis obiit, cui Einhart successit. Piae memoriae Baldwinus Iuuauensis archipraesul est defunctus, pro quo eligitur Gebehardus cancellarius. Hoc igitur anno obiit papa Nicolaus, pro quo episcopus Luccensis a quibusdam Romanorum in sede apostolica est constitutus, qui statim consecratus Alexander nomen accepit, quamuis communi eorum uoluntate electus non fuerit, ut in sequentibus apparebit.
1060·3
Episcopus autem Parmensis, Kadalo nomine, audita unius morte, alterius autem electionem simulans se nescire, sumpta secum, ut ferebatur, pecunia inmensa, curtem adiit, regem Augustae reperit, ibique cum matre regis et episcopo Augustensi, qui adhuc palatio praesidebat, res suas agere non quieuit, donec se ad sedem apostolicam a rege conlaudari et, ut mos est, infula pontificali inuestiri impetrauit. Qui mox in Italiam regrediens et illum iam consecratum apostolicae sedi publice praesidentem reperiens, illo quidem anno in episcopatu suo quieuit, postea uero heresim magnam et bellum periculosum, quod in suo loco dicetur, Romanae ecclesiae inuexit.
1060·4
Quoniam autem, ut iam diximus, Alexander communi Romanorum uoto electus non fuerat, quidam eorum, furto surripientes, crucem auream, quae ante papam portari solebat, et alia quaedam pontificalia ornamenta ad istum detulerunt. Quibus ille mox indutus publice procedebat, et honorem apostolicum sibi ab omnibus exhiberi exigebat, quosdam etiam potentiores data pecunia ad hoc inliciebat. Inicia dolorum haec. Rex enim puer erat, mater uero utpote femina his et illis consiliantibus facile cedebat, reliqui uero palatio praesidentes omnino auariciae inhiabant, et sine pecunia ibi de causis suis nemo iusticiain inueniebat, et ideo fas nefasque confusum erat.
1060·5
Hoc etiam anno pax est rupta, quae dudum cum Ungris est facta. Refertur supra, qualiter regis soror filio regis Ungrorum fuerat nuptum data: cui conuentioni regis frater, Bel nomine, cum filio non intererat, ideoque nostratibus semper suspecti erant. Ob hanc igitur causam in Ungariam mittuntur ex latere regis episeopus Eppo de ciuitate Citiza, marchio Saxonicus, marchio Baioaricus et alii quam plurimi.
1060·6
Igitur post paucos dies aduentus eorum in Ungariam rex Andreas, iam aperte cognoscens coniurationem fratris aduersus se factam, adsumens reginam, filium nurumque, conlectaque non parua multitudine principum gentis suae, simul cum nostratibus in Baioariam uoluit exire, credens se in terra aliena tutiorem fore. Quem frater euin magno exercitu insequitur, subitoque in ipsis faucibus uiarum, quas portam regni uocant, a tergo adgreditur, statimque nostris in arma ruentibus ingens pugna exoritur, summaque ui utrimque bellatur.
1060·7
Sed Ungri, qui cum rege erant, fugiendo tantum sibi consulebant, nostri autem, qui aduersus tantam multitudinem pauci erant, angustia et difficultate locorum constricti, simul etiam innumera multitudine oppressi, amissis suorum plurimis, ad ultimum et ipsi cedere sunt coacti, ibique rex uiuus capitur, sed eodem momento, equis et curribus conculcatus, moritur. Regina tamen cum filio et nuru gentisque suae principibus in Baioariam simul cum nostris egreditur.
1060·8
Capti sunt etiam ex nostris episcopus Eppo, Willihalm Saxonicus marchio, comes Poto aliique quam plurimi. Inter multos autem, qui ibi fortiter pugnauere, uirtus duorum tamen emicuit maxime, scilicet Willihalmi marchionis et Potonis comitis. Hii enim, dum nostri caederentur, in quodam eminentiori loco substitere, tantamque stragem fecere, ut ea, quae pridem de fortissimis quibusque admiratu digna habebantur, modo in comparatione istorum parua uideantur.
1060·9
A uespera enim usque ad ortum solis pugnantes, nequaquam a tot militibus capi potuere, donec accepta fide publica semet ipsos dedere. Gebehardus episcopus Ratisbonensis obiit, succedit Oto canonicus Babenbergensis.
Natale caesar Mogontiaci celebrauit, mox post sanctam theoplianiam Radisponam cum matre uenit. Illuc ergo occurrit uidua regis Ungarici cum filio nuruque, quam tamen statim remisit rex in orientalem marcham Boiariae, illic praecipiens ei de suo seruire, filium autem eius sororemque propriam abduxit secum in Franciam, donec pertractasset sapienti consilio principum suorum, qualiter ipsis recuperaret, quod amiserant, regnum. Bei antem, qui caput et causa horum erat malorum, nimium gaudebat sperans, se a rege pacisci quae uellet, per eos, quos ceperat.
1061·2
Quod cum uideret ad uotum suum non prouenire, quia Teutonici reges non solent minis cuiuspiam terreri uel cedere, episcopum ultro a captiuitate relaxat, alios antem adhuc secum retinuit. Sed cum generositatem eorum iam didicisset uere, ipse marchionem cepit inuitare, filiam snam in coninginm accipere. Qnod cum ille promisisset se facturum, dimissus ad patriam rediit moxqne diem extremum clausit. Sicqne anno sequenti etiam reliqni omnes a captiyitate sunt relaxati.
1061·3
His etiam diebus Roma intestino bello laborabat, quoniam, ut iam diximus, quidam illorum ob gratiam episcopi Parmensis Alexandro non communicabant et cum hoc quasi fidem regi seruabant, quoniam ab ipso laudatum audierant. Ob hanc igitur causam legati Eomanorum Augustam uenere, cum rex ibi adsumptionem Deiparae Uirginis ageret et generale conloquium haberet. Ex his uero idem episcopus unus erat, qui Alexandrum consecrauerat.
1061·4
Is ergo accepto dicendi loco tali perorabat modo: ’Succurrite, potentissimi principes, ecclesiarum matri, succurrite apostolicae sedi. Ecce enim, cum omnes per uos in pace agant, sola Romana ecclesia bellis intestinis quassatur per Alexandrum, qui se papam nominat, quod tamen non est nec unquam erit, siquidem de eo iuste iudicatum fuerit. Non enim ex consensu regis, utpote patricii nostri, ut pastor in ouile intrauit, sed data pecunia Nordmannis, inimicis uidelicet uestris, ut fur et latro aliunde ascendit.
1061·5
Ecce adsum ego ipse, qui eum consecraui, sed Deum testor, quia uim patiens et coactus hoc feci. Quapropter, instissimi indices, quaeso, huic pesti, dum tempus est, obuiate, ne capite morbido putrescente etiam reliqua membra citius incipiant languescere’. His ergo in curia auditis, din multumque est disceptatum, quidnam super hoc esset agendum, quia episcopis nec iustum nec facile uidebatur, discipulos indicare magistrum, Tandem ergo, facta deliberatione, mittitur episcopus Halberstatensis cnm regis et quorundam pontificum litteris, qui utrarumque partium allegationes audiret et uice caesaris et principum iuste exinde iudicaret.
1061·6
Is ergo Roman ueniens et singula, prout gesta erant, perdiscens, quibusdam comprobantibus, quibusdam etiam adhuc contradicentibus, etiam ipse Alexandri electionem ratam esse firmauit, sicque ad propria remeauit. Hoc tempore mater caesaris ducatum Baioariae, quem dudum retinuerat, sua sponte remisit, eumque Otoni, uiro prudenti, commendari curauit. Adalman Brixiae episcopus obiit, Ulricus succedit.
Natale Christi caesar Goslarae, pascha Nemidone celebrat. Rex igitur iam adolescere incipiebat, palatio autem praesidentes sibimet ipsis tantum consulebant, nec regem quisquam, quod bonum iustumque esset, edocebat, ideoque in regno multa inordinate fiebant. Quapropter Anno archiepiscopus Coloniensis, duces et optimates regni crebra conuenticula faciebant, quid de hoc agendum foret anxie nimis ad inuicem conquirebant. Tandem ergo firmato consilio, cum rex esset iuxta Ehenum in loco, qui Werida dicitur, cum grandi multitudine ex improuiso curtem adeunt, crucem et regiam lanceam ex capella auferunt, regem ipsum naui imponunt nulloque obsistente ad Coloniam usque deducunt.
1062·2
Mater ergo regis tristis discessit inde, sed cum recordaretur, quam graue est regni negocia tractare, faciens ex necessitate uirtutem, sacrum sibi uelamen postulauit imponi. Ergo praedia, quae sibi in dotem data erant, solummodo retinuit, caetera regni gubernacula ex integro cuncta dimisit, seque totam ad Dei seruicium contulit. Namque uigiliarum et orationum eius instantiam, eleemosinarum frequentiam, cibi potusque parcitatem, uestium cultusque uilitatem et caetera humilitatis ac pietatis eius opera quicunqae uidit, libere protestari potuit, quod haec inmutatio dexterae excelsi fuerit.
1062·3
Et quoniam episcopus tunc palatio praesidens iusticiae studebat, etiam res publica florescere incipiebat. Hac ergo tempestate episcopus Parmensis, de quo supra sermo fuit, sedem apostolicam, quam. canonice non potuit, armis obtinere contendit. Ad quam spem illum hoc induxerat, quod a rege laudatus erat. Insuper et quidam Romanorum illi fauebant. Quapropter, conlecta non parua manu Longobardorum, Roman ire perrexit, ueniensque ultra Sutriam, quam nostri Sudrun dicunt, in loco, qui Campus crassus dicitur, tentoria fixit, statuens ibi aliquot dies repausare exercitum, simulque sperans, solo suo aduentu territis Romanis aut sponte discedere Alexandrum, aut se magna auxilia ex Urbe habiturum.
1062·4
Insuper et hoc illum animabat, quod fautores sui intra Urbem turrim Crescentii tenebant, insuper et aliam firmissimam turrim, quae est in ripa Tiberis iuxta pontem Oluii. Alexander autem fautoresque sui iam dudum aduentum istorum praescierant, ideoque et ipsi armis se defendere parabant. Quo cognito, episcopus Parmensis statim eleuatis militaribus signis castra mouit, sicque instructa acie Romam tendit. Econtra igitur fautores Alexandri, et ipsi armis instructi, processere, quibus etiam multi ex plaebe se miscuerunt cum propter animi mobilitatem, tum etiam propter iram et indignationem, quoniam ipsis uidebatur grande dedecus fore, quod quisquam hostiliter armata manu praesumeret Romam propius accedere.
1062·5
Nec mora, statim primo congressu uicti, Romani terga uertunt, sicque uersus Urbem fugientes, multi caesi et uulnerati cecidere. Quidam uero, ad Tyberim festinantes, nauem intrauere, sed istis subsequentibus et uno tantum lanceam iaculante, cum unusquisque timeret sibi, in unam partem ratis constipantur cuncti, etc naue reuersata pene omnes suffocati sunt in aqua. His militiae gestis episcopus Parmensis cum suis iam clari habebantur, et timor eorum per uniuersam Romam cottidie augebatur.
1062·6
Attamen, priusquam urbem intrarent, superuenit huic perturbationi dux Gottefridus, qui dudum post mortem imperatoris in Italiam fuerat reuersus et, connubio iunctus uiduae Bonifacii, maximus habebatur in illis partibus regni. Hic ergo nunc minis nunc consilio cum ambobus non ces sauit agere, donec utrumque persuasit ad sedem pontificatus sui redire, praecipiens, amborum legatos secum ad regem ire, ut is postmodum sedem apostolicam sine controuersia teneret, quem rex et regni principes iudicarent.
1062·7
Huic diffinitioni ambo facile consentiebant, quoniam uterque de sua causa praesumebat. Sed cum hi legati ad curtem regiam uenissent et causa haec in curia agitari coepta fuisset, omnibus placuit, ut is, qui consecratus foret, rursus ad apostolicam sedem reuerteretur, donec canonico et sinodali iudicio auditus aut eidem sedi iuste praeferretur aut damnatus iuste deponeretur. Sicque legati dimissi in patriam redeunt, et Alexander non multum post temporis reuersus est Romam.
1062·8
Engilhart Magdeburgensis episcopus obiit, succedit Wezil. Obiit etiam Adalhardus abbas Altaensis, uir in monastica professione perfectionis summae.
Rex in Frisingun natale Domini celebrauit, ubi constituit Wenzlaum Altaensibus patrem, eiusdem congregationis monachum et fratrem, sed tunc temporis abbatem Leonensem. Is ergo Altaham ueniens in dominica circumcisione fratribus cunctis congaudentibus, susceptus est cum ingenti honore simulque communi leticia uniuersae familiae. Sanctum igitur pasca rex in Goslare celebrauit, ibique in sabbato sancto repentinus tumultus subito exarsit, sed fauente Dei clementia mox sopitus cessauit.
1063·2
Alexander ergo papa, ut iam diximus, Romam reuersus erat et, ut mos est Romanae ecclesiae, post pasca sinodum episcoporum et abbatum conuenire fecit. In hac igitur sinodo de episcopo Parmensi mota est questio, quod datis pecuniis, per heresim scilicet simoniacam, sedem obtinere tentasset apostolicam et, cum hoc non proueniret ad uotum suum, bellum et armatas manus intulerit Romae, matri ecclesiarum, sicque eo praesidente et consiliante homicidia et membrorum obtruncationes ibi multae forent factae.
1063·3
Haec igitur eius crimina cum cunctis essent manifesta, et ad negandum uel satisfaciendum pro his nec ipse ueniret nec quemquam transmitteret, iudicatus ab omnibus, anathematis iaculo est percussus. Ille uero, ut haec audiuit, episcopos et clericos, quos potuit, apud Parmam collegit et ipsum Alexandrum similiter damnauit, dicens, se pastorem dominici gregis iure habendum, utpute a rege, Romano scilicet patritio, electum et constitutum, illum uero ab omnibus fore detestandum et insequendum, qui non a sacerdotibus uel a Romano populo canonice esset electus, sed a Nordmannis, Romani imperii inimicis, lupina fraude et furtim et subdole fuerat introductus.
1063·4
Hoc igitur modo se inuicem isti inuidiose mordentes accusabant et defendebant. Rex autem regnique principes nimis anxii erant, quoniam soror regis cum uiro suo iam pridem expulsi erant de regno suo, et necdum contra haec quicquam erat gestum, quod regio honori duceretur dignum. Quapropter generale Colloquium apud Maguntiam habuit, ususque sapientum consilio, hac eadem aestate exercitum in Ungariam ducere disposuit.
1063·5
Sicque dimissi redeunt ad sua, et quoniam haec futura erat iuuenilis regis expeditio prima, unusquisque, prout potuit, se ad hanc summopere praeparare studuit. Bei autem, qui Salomonem de regno expulerat seseque iam regali unctione consecrari fecerat, cum audisset expeditionem hanc tali apparatu adornari, nimium cepit angustiari. Saepe etenim antea inter nostrates et Ungros bella gesta erant, ideoque illum non latebat nostrorum uel in consilio sapientia uel in bello audacia, et idcirco nimis cepit inquirere, qualiter expeditionem hanc posset praepedire.
1063·6
Tandem igitur excogitato consilio legatos mittit; primo omnium excusare se iussit, quoniam ipse regem Salomonem de regno non expulerit, sed cum ille sua sponte profugeret, nemine insequente, tunc sibi a tumultuante milite impositum diadema non licuisse recusare. Quapropter si rex uellet iam in regnum redire, ipse illum condigno honore, quemadmodum regem dominum suum, paratus esset suscipere eique seruire, ea tamen lege, si se permitteret ducatum illum retinere, quem habuerat sub eius patre.
1063·7
Et ut omnem tolleret nostratibus suspicionem, huius pacti filium suum obsidem promisit se transmissurum ad regem. Attamen dolus et fraus Ungarica iam pridem nostratibus rerum ueritate sepius erat experta, et ideo uerbis his nemo uoluit fidem accommodare. Legati redeunt infecta pace, ipse antem, ingenita sibi calliditate pacem se cupere simulans, legatos subinde mittebat, sed nihilo minus interea angustias uiarum uallabat, urbesque muniens ad bellandum se praeparabat.
1063·8
Eius antem ars arte delndebatur, quia spes pacis uerbis ei dabatur, re antem uera bellum ingeri parabatur. Quid plura? Adueniente igitur tempore opportuno rex ad fines Ungariae uenit cum exercitu magno, sed omnem ingrediendi aditum reperit sibi interclusum tam firmissimis munitionibus operum, quam etiam sollicita custodia militum. Quapropter Ungris, qui cum Salomone ad se transfugerant, uiam monstrantibns per quoddam harundinetum praemisit partem exercitus, praecipiens, eis ingressis, sibi renuntiari, si ipse cnm reliquis posset subsequi.
1063·9
Ipsi antem ingressi propter nimiam difficultatem neminem remittunt, sed itinere duorum dierum urbem quandam, quae Miesiginburch dicitur, adeunt, banc statuunt expugnare et illic regi ingrediendi uiam aperired. Rex antem. boc eorum consilinm ignorabat, sed tamen ipse, illis nescientibns, ad hanc eandem urbem interim ueniebat, sicqne ex improuiso sibi inuicem occurrentes ciuitati utrimque appropinquabant. Nec mora, ingens tumultus exoritur, urbs quasi in momento capitur, apertisque portis rex cum omni exercitu saluo Ungariam ingreditnr.
1063·10
Bei antem cum filio non longe aberat, sed ad bellandum promtus inmensam multitudinem collegerat. Sed mox, ut hos aduersum se uenientes cognouit, spiritum exhalauit, filius antem, ne caperetur, uix fugiens euasit. Sicqne Dei prouidentia gens et tota illa terra sine sanguine per regem Henricum regi Salomoni est restituta. Salomon antem, non immemor factae in se pietatis, inuitauit regem ad Wizinburg, quae est regni sui metropolis, celebratisque conuiuiis, muneribus regiae munificentiae dignis eum honorauit, nec quisquam principum decenter non donatus abiuit.
1063·11
Gaudentibus igitur cunctis rex cum suis in Baioariam reuertitur, et hoc modo rursus cum Ungris pax firmatur. Hoc anno Henricus Augustensis praesul moritur, cui Embricho successit.
Dominicam incarnationem rex peregit apud Wangionem. His diebus rursus legati Romanorum uenerunt conquesti, singulis episcopiis singulos praesules sufficere, de sola apostolica sede duos simul contendere. Hac illorum quottidiana querela rex et principes permoti, statuerunt apud Mantuam sinodum fieri, ubi possent concurrere ambo papae, si fas est dicere, pontifices Teutoni, Romani et Longobardi. Huic decreto ambo simul, Alexander et Kadalo, libenter assentiebantur, quoniam, ut diximus, uterque de causa sua praesumebat.
1064·2
Synodus autem ista in die sancti penthecostes denunciatur futura. Superueniente autem aestate mittitur a caesare ad eandem synodum archiepiscopus Coloniensis cum aliis episcopis et principibus non paucis. Episcopus autem Parmensis cum ingenti inultitudine ad locum, qui Aqua nigra dicitur, accessit. Exinde legatos ad arcldepiscopum Coloniensem misit, mandans huic, huic concilio se nullo interesse, nisi sibi permitteretur synodum tenere et in loco iudicantis papae praesidere.
1064·3
Sed cum caesareis nunciis indecens ac iniustum hoc uideretur, ut Alexander, qui iam papa erat, absens et inauditus deponeretur, ipse quidem in loco, quo diximus, substitit, exploratores tamen inde cottidie Mantuam misit, per quos sciret, quaeque illic dicta uel gesta fuissent. Alexander autem ad synodum promptus occurrit, quoniam regulis ecclesiasticis in omnibus semper obedire studuit. Ex Italia autem pontifices et abbates aliique principes innumeri undique confluunt, et propter studia partium, quae inter illos magna erant, diuersi diuersis fauebant.
1064·4
Igitur feria secunda sancti penthecostes cunctis in ecclesiam congregatis, post inuocationem sancti Spiritus omnibus secundum morem positis subselliis, primum Alexander sermonem fecit de pace et concordia, postmodum proferre iussit, si qua essent dicenda. Tunc archiepiscopus Coloniensis: 'Rex', inquit, 'et regni principes audierunt de te multorum, qui haec uera adfirmant, relatione, quod per heresim symoniacam perueneris ad sedem apostolicam, cumque tibi conscius fores criminis tanti, Northmannos, Romani imperii hostes, socios et amicos tibi adsciuisti, ut eorum auxilio contra regulas ecclesiasticas, etiam rege inuito potestatem hanc retineas: quapropter nos a rege directi sumus, ut, quid inde uerum sit, cognoseamus'.
1064·5
Tum ille – ut uerbis ipsins utamur – respondit: 'Nostis quidem, filii carissimi, si accusatores mei ueraces uellent esse uel uideri, modo deceret eos, sicut nie, adfore in praesenti. Quibus tamen non cogerer nisi mea sponte respondere, quia cuncti nouimus iustum non esse, discipulos magistrum accusare uel iudicare. Attamen nunc, ne sancta Dei ecclesia scandalum habeat super me, testor et iuro per hunc, quem colimus, aduentum Spiritus sancti, quia conscientiam meam nunquam symoniaca heresi conmaculaui, sed nie reclamantem et renitentem traxerunt et in sede apostolica inuitum statuentes consecrauerunt.
1064·6
Et hoc illi fecere, qui secundum antiquum Romanorum usum eligendi et consecrandi pontificis curam et potestatem noscuntur habere. Quod autem mihi obicis Northomannorum societatem et amiciciam, nihil est, quod de hoc modo respondeam, sed si quando filius meus rex ipse uenerit Romain ad suscipiendam imperialem benedictionem et coronam, ipse tunc praesens comprobabit, quid ex his uerum sit'. His auditis, cuncti credentes, eum obiecta bene purgasse, et ipsi eius electionem laudauere, clero canente: Te Deum laudamus, reliquis autem in commune Deum benedicentibus et laudantibus.