Ancient Library
The Greek and Latin classics — every word parsed, every form defined

William of Malmesbury: Historia Novella

Library › Latin: History › Historia Novella

The Historia Novella (‘Recent History’) is William of Malmesbury’s last work, dedicated to Robert, earl of Gloucester. In the prologue William recalls that he had recorded many deeds of Robert’s father, King Henry I, in the fifth book of his history of the kings and in three short books of chronicles, and that Robert now wished him to record the extraordinary recent events in England. Its three books narrate the end of Henry’s reign, the oath to the Empress Matilda, the accession of Stephen and the civil war, down to 1142. The sample describes the fall of Roger, bishop of Salisbury, arrested with his nephews by Stephen.

The work is a principal contemporary source for the early years of the civil war, known as the Anarchy, written by a historian close to the Angevin party but often fair to Stephen. It records councils, oaths, sieges and battles, including Lincoln in 1141, with an eyewitness’s sense of the moral confusion of the time. It breaks off unfinished, presumably at William’s death.

About this edition. The Latin text comes from Corpus Corporum, the Latin text repository of the University of Zurich (edition: Jacques-Paul Migne, Patrologia Latina, vol. 179, Parisiis 1855), reused with attribution for non-commercial purposes (CC BY-NC-SA). Every word has been analyzed with LatinCy, a neural language model for Latin — click or tap any word for its dictionary form, part of speech, and complete morphology, together with the full entry from Lewis & Short’s A Latin Dictionary.

Latin · History
Historia Novella
William of Malmesbury · De Obitu Honorii Papae, et de Contentione Eligendi Apostolici · every word parsed
1
§ 4. Reliquos annos uitae et regni Henrici regis breuiter percensere libet; ut nec rerum cognitione fraudentur posteri, nec his quae minus ad hanc historiam pertinent prolixius immorari uidear. Anno uicesimo octauo rediit in Angliam rex a Normannia. Anno uicesimo nono quiddam accidit in Anglia quod mirum uideatur crinitis nostris, qui, obliti quid nati sunt, libenter se in 694 muliebris sexus habitum transformant. Quidam prouincialium militum, magno crinium luxu superbiens conscientiaque stimulante perterritus, uisus est sibi uidere in somniis quasi aliquis eum capillorum suorum criniculis suffocaret; quare, somno excussus, quicquid superfluebat comarum cito abscidit. Cucurrit exemplum per Angliam, et (sicut recens poena mentem mouere solet) omnes pene milites ad iustum modum crines suos recidi aequanimiter tulerunt. Sed non diu stetit haec sanctitas; uix enim anno elapso, cuncti, qui sibi curiales esse uidebantur, in prius uitium reciderunt: longitudine capillorum cum foeminis certabant, et, ubi crines deficiunt, inuolucra quaedam innodabant; obliti uel potius ignari sententiae apostolicae, « Uir si comam nutrierit, ignominia est illi. » Anno tricesimo rex Henricus transiit in Normanniam. Eo anno defuncto papa Honorio , magna contentione eligendi apostolici Romana fluctuauit Ecclesia. Erant tunc in eadem urbe duo famosissimi cardinales, Gregorius diaconus sancti Angeli, et Petrus presbyter cardinalis, filius Leonis Romanorum principis: ambo literis et industria insignes; nec erat facile 695 discernere populo quisnam eorum iustius eligeretur a clero. Praeuenit tamen pars quae fauebat Gregorio ut pontifex ordinatus uocaretur Innocentius: sparsus est etiam rumor in plebem quod adhuc Honorius spiraret, et ita fieri praeciperet. Auctores fuerunt huius ordinationis Willelmus Praenestinus episcopus. Mathaeus Albanensis, Conradus Sabinensis, Iohannes Hostiensis, Petrus Cremensis de titulo sancti Chrysogoni, Haimericus cancellarius. At uero pars altera, sepulto iam Honorio, annitentibus fratribus Petri, locupletissimis Romanorum et potentissimis, eum electum et sacratum uocauit Anacletum. Maximus huius ordinationis hortator et auctor Petrus Portuensis episcopus fuit: cuius epistolam si posuero, ea omnem controuersiam aperiet, pronior tamen in Anacletum.
Click or tap any word for its parse and dictionary entry.
Text: Perseus Digital Library, licensed CC BY-SA. Dictionary: Lewis & Short (Perseus, CC BY-SA). Morphology: LatinCy — machine parsing, corrected against the AGDT & PROIEL treebanks and Morpheus.
Scroll to Top